Przejdź do treści
Старая ссылка на Кракен не работает? Не бегите в Google! Именно этого ждут мошенники. Используйте надежный шлюз, который всегда ведет на актуальное зеркало. Добавьте в закладки kra45.at и забудьте о проблеме поиска ссылок навсегда.

Lektury Pinkwarta: Toaleta Szwedki

Kryminał sprzed ponad 40 lat, został ostatnio wznowiony w różnych formatach, więc sięgnąłem do swojego elektronicznego albumu z wycinkami własnych artykułów i przedrukowuję tekst, który opublikowałem w 1988 r. na łamach tygodnika KW PZPR w Nowym Sączu „Dunajec”, gdzie przez jakiś czas prowadziłem rubrykę recenzyjną (oraz kącik komputerowy, ale to innym razem):

Już od dawna w prezentowanych tu dziełach (i arcydziełach…) literatury tatrzańskiej nie pojawiał się ponury cień zbrodni, która wśród górskich akcesoriów ma szczególny, przepraszam za wyrażenie, urok. Aliści, jak zwykle nie zawiódł mnie mój serdeczny przyjaciel, szperacz księgarski – redaktor Wiesław Wójcik, który zaopatrzył moją bibliotekę w kolejną pozycję. Tym razem autorem kryminału par excellence zakopiańskiego jest sam mistrz Jerzy Edigey. Książka powstała przed laty, drukowano ją w odcinkach w 1981 roku, a teraz wydał ją „Śląsk” pod zmyłkowym tytułem Wycieczka ze Sztokholmu.

Jerzy Edigey proponuje Państwu spędzenie kilku sensacyjnych dni w damskiej toalecie. W toalecie znajduje się damska dewizowa ofiara, pozbawiona życia oraz złotej biżuterii, zaś toaleta ulokowana jest przy hotelowej restauracji. Hotel położony jest przy zakopiańskiej ulicy Kościuszki, niemal naprzeciw komendy milicji. Pod pseudonimem „Nosal” łatwo rozpoznajemy orbisowski Hotel „Giewont”. Miejsce akcji zatem już znamy.

Gdy Leopold Tyrmand już był na indeksie, a jeszcze nie był świętym, zaczytywałem się jego książką Zły i fascynowała mnie nie tyle osobowość bohatera (którego dziś z trudem na Zachodzie usiłuje naśladować niejaki Rambo), ile wierność warszawskim realiom. Wraz ze „Złym” wędrowałem dobrze mi znanymi uliczkami Warszawy lewo- i prawobrzeżnej, biegałem skrótami przez podwórka, jeździłem tymi samymi tramwajami…

W książce Edigeya wierność realiom jest równie fascynująca. Do wiadomej toalety trafimy po lekturze z zamkniętymi oczami. Nadziani dolarowi goście bawią się przy dźwiękach orkiestry w restauracji na piętrze, a bezdewizowi krajowcy, pragnący zerwać zagraniczną panienkę, wysiadują w tańszej (he, he!) kawiarni, skąd chyłkiem przemykają na salę dancingową, gdy tylko rozlegną się dźwięki muzyki. Śledztwo prowadzi porucznik MO – Stanisław Motyka (wg Autora – rodowity góral), któremu pomaga pułkownik z Warszawy, zamieszkujący służbowo w milicyjnym pensjonacie „Dafne”. Jednym z podejrzanych jest kumpel porucznika, cinkciarz nazywany Franek Karate – również podobno rodowity góral o nazwisku Franciszek Bujak. Inne nazwiska zakopiańskich sportowców pozostawiono w spokoju.

Franek uprawia swój dolarowy interes od lat pod okiem milicji, która go co prawda nie kocha, ale i mu nie przeszkadza, bo go nie może złapać za rękę. Zresztą ma ona poważniejsze sprawy na głowie – jak np. zabójstwo zamożnej i pięknej Szwedki, której mąż – nie wiedzieć czemu – nie lubi.

Ponieważ nie lubi, więc za radą swego sekretarza (syna polskich emigrantów) – wywozi ją, wraz z gronem szwedzkich przyjaciół, do Zakopanego, gdzie – jak sądzi – tatrzańsko-erotyczna atmosfera miasta i znana ofensywność seksualna miejscowych Buszmenów z pewnością sprowokują ją do zdrady, co usprawiedliwi jego rozwód przed Radą Nadzorczą koncernu, w którym jest dyrektorem.

No i na początku wszystko idzie jak z płatka. W Dolinie Kościeliskiej wycieczka ze Sztokholmu spotyka wycieczkę z domu wczasowego, którą prowadzi wściekle przystojny i postawny przewodnik tatrzański, znany pożeracz serc niewieścich Andrzej Szaflar, na stałe zatrudniony w zakopiańskim Domu Nauczyciela. W tym miejscu chciałbym serdecznie pozdrowić mojego serdecznego przyjaciela Jurka B.

Andrzej S. (notabene, współpracownik porucznika z Góralskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego) jest świetnym tancerzem, co na dancingu wplątuje go w całą aferę. Ostrzeżony przez swego przyjaciela, przewodnika Kazia Dzióba (występującego raz jawnie, a raz pod pseudonimem „Dziub”) – wieje w góry i ukrywa się na widocznej z połowy Tatr Hali Stoły. Tam, przy szałasie – jak pisze Autor – jeszcze nie zniszczonym przez wrogą wszystkiemu co góralskie dyrekcję TPN – odnajduje go obława milicji, poruszającej się jedynie po znakowanych szlakach turystycznych. Szaflar nie ucieka szlakiem nieznakowanym może dlatego, że – wbrew temu co pisze p. Edigey – Witold Paryski nie opublikował jeszcze taternickiego przewodnika po Kominiarskim Wierchu, a może dlatego, że czuje się niewinny, mimo że w jego mieszkaniu u starego Gąsiennicy (koniecznie podwójne n) odnaleziono to i owo made in Sweden.

Książkę czyta się naprawdę znakomicie, akcja toczy się wartko i choć już mniej więcej  w III rozdziale wiemy, kto jest winien śmierci przystojnej Szwedki – prawdziwą satysfakcję przynosi nam to, że oficerowie śledczy dochodzą do tych samych wniosków dopiero pod koniec książki, zresztą stosownie do hierarchii służbowej: najpierw pułkownik, później szwedzki kolaborant milicji, na końcu porucznik.

Dla zakopiańczyków i bywalców Zakopanego zabawa jest doskonała, właśnie przez konfrontację bardzo szczegółowych realiów z rzeczywistością. Dla innych, Wycieczka… jest bardzo zgrabnym kryminałem, który ma tylko jedną wadę – niestaranną redakcję i niekonsekwencję. Może to skutek pisania dla gazety z odcinka na odcinek, a może co innego? Nazwiska bohaterów i ich pisownia kilkakrotnie mylą się – np. Bujak raz jest milicjantem, choć zasadniczo jest cinkciarzem, raz przewodnikiem… To pewno próby wprowadzenia w błąd czujnego czytelnika, ale dla nas, wychowanych na dziełach Jerzego Kulczyńskiego, to pestka. Nie z nami te numery, Gunnar!

Książka ma nadto wysokie walory moralno-ideowe i turystyczno-krajoznawcze. Uczy Szwedów ostrożności w kapitalistycznej eksploatacji erotycznej przewodników tatrzańskich, kandydatom na cinkciarzy pokazuje, jak należy swój proceder prowadzić niemal legalnie, zaś wszystkich gości uczula na konieczność noszenia wygodnego turystycznego obuwia. W ogólności wykazuje, że system kapitalistyczny jest zgniły, a Zakopane wręcz przeciwnie.

Co było do udowodnienia.

Maciej Pinkwart

————————

Jerzy Edigey, Wycieczka ze Sztokholmu, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1987. Nakład 100.000 egz., stron 205, cena 230 zł.

„Dunajec”, nr17/1988, str 11

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

AICT Polska
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.