Od „Zakonnicy w przebraniu” do „Moby Dick”
Jesienią Teatr Muzyczny w Gdyni zafundował widzom dwie premiery i obie udane, choć każda zupełnie inna w charakterze i nastroju. Wybór głośnego przeboju „Zakonnica w przebraniu” był na pewno wyzwaniem, bo trzeba się było zmierzyć z nie lada legendą i kinowym pierwowzorem. Whoopi Goldberg stworzyła niezapomnianą kreację ponad trzydzieści lat temu. To był film wyświetlany po wielokroć, któremu towarzyszył zachwyt i ogromna popularność aktorki. Wersja musicalowa „Zakonnicy w przebraniu” (Sister Act) powstała w 2006 roku, ale kilkakrotnie ją poprawiano na West Endzie i na Broadwayu. W Polsce po raz pierwszy musical pojawił się na scenie w Teatrze Muzycznym w Poznaniu przed dziesięcioma laty w reżyserii Jacka Mikołajczaka, który jest też autorem przekładu tekstu. W tym samym tłumaczeniu odbyła się we wrześniu premiera „Zakonnica w przebraniu” na gdyńskiej scenie. Muzyka Alana Menkena łatwo wpada w ucho, bo znane są przeboje, nucone także po wyjściu z teatru, jak choćby „Weź mnie do nieba” (Take Me to Heaven) czy „Szerzyć miłość czas” (Spread the Love Around). Dość proste libretto osadzone w amerykańskich realiach lat 70. to pomysł Cheri i Billa Steinkellnerów, a teksty piosenek napisał Glenn Slater. Przekład Mikołajczaka jest zgrabny, choć reżyser Paweł Aigner uznał, że warto go nieco ożywić i uaktualnić. W gdyńskiej „Zakonnicy w przebraniu” pojawiają się więc dzisiejsze konteksty dotyczące na przykład relacji damsko-męskich, co podkreśla też feminizujący charakter(gr. charakter = wizerunek), postać literacka o wyraźnie ind... More przedstawienia. To ważny rys spektaklu, choć nie najistotniejszy.
Aigner jest znany trójmiejskiej publiczności, bowiem kilkakrotnie już reżyserował spektakle w Teatrze Wybrzeże, w tym głośne i nagradzane spektakle „Karmaniola, czyli od sasa do lasa” czy „Wesołe kumoszki z Windsoru”. To reżyser, który potrafi rozkręcać akcję widowiska. Jednak w pierwszej części „Zakonnicy w przebraniu” nie wykorzystał właśnie tempa – ważnego elementu tej musicalowej opowieści. Ale druga część nabiera wigoru, a w finale jest wręcz brawurowa. I nie mała tu zasługa choreografki Karoliny Garbacik, która sceny zbiorowe ustawiła pomysłowo i z wdziękiem. Wykonanie – jak to w Muzycznym – niemal perfekcyjne. Po raz kolejny zespół wykonawców: soliści, aktorzy, balet(łac. ballare = tańczyć), 1. widowisko taneczne, którego ksz... More i chór(gr. choros, łac. chorus), zespół osób wypowiadających się g... More potwierdzają klasę i zawodową precyzję. Niebanalna, ale dość prosta i funkcjonalna jest scenografia Wojciecha Stefaniaka. Wykorzystuje i kiedy trzeba zacieśnia przestrzeń, dopasowana do poszczególnych scen: w komisariacie policji wnętrze standardowe, w klasztorze kapica z witrażami z efektami świetlnymi Mateusza Tomaszewskiego oraz projekcjami Adama Kaufholda. To tworzy dobre efekty i buduje klimat opowieści. Kostiumy zaprojektowała Magdalena Gajewska, która zachowała dominantę habitów zakonnic, ale też rozświetliła efektownie scenę kolorowymi kostiumami z cekinami, szczególnie w popisowo wykonanej zbiorówce „Szerzyć miłość czas”.
Najważniejszy był wybór odtwórczyni głównej roli – Deloris van Cartier, która w zakonie staje się siostrą Marią Klarencjusz. Oglądałam spektakl z Karoliną Merdą (premierową Deloris była Karolina Trębacz). W interpretacji Merdy brakowało wyrazistej dramaturgii w scenach między Deloris a jej przyjacielem Curtisem – szefem gangu. Deloris jest śpiewaczką w klubie nocnym, która przypadkowo staje się świadkiem morderstwa dokonanego właśnie przez Curtisa Jacksona. I żeby ujść z życiem musi zniknąć. Trafia, dzięki wsparciu znajomego policjanta, na przechowanie do klasztoru. Zostaje kluczowym chronionym świadkiem. Z oczywistym trudem przystosowuje się do zakonnych obowiązków. Najważniejsze, że może śpiewać w chórze. Z czasem Matka Przełożona (bardzo dobra rola Alicji Piotrowskiej, wyrazista, precyzyjnie zaśpiewana) pozwala jej prowadzić chór, więc Deloris włącza do repertuaru klasztornego chóru całkiem nowe utwory. Dla Karoliny Merdy to było artystyczne wyzwanie. Ważne były solowe partie, które wykonywała z wrażliwością. Trudniejsze i mniej udane były sceny zbiorowe, czyli współdziałanie z zespołem zakonnych chórzystek. Reżyser, w chórze zakonnic zaproponował kilka pomysłowych epizodów. Warta uwagi jest rola urodziwej Julii Duchniewicz jako młodej postulantki Marii Robert. Ujmuje świeżością sceniczną i zabawną naiwnością.
Męski kwartet z Curtisem – przywódcą gangu (w tej roli Sebastian Wisłocki) bawi. Szczególnie dowcipny i scenicznie pomysłowy jest Artur Drobniak (gościnnie w Gdyni), któremu wtórują zabawni Maciej Podgórzak jako Joey i Mateusz Sawiel (również gościnnie w tym spektaklu) w roli Pablo. Dobre vis comika tej czwórki wykonawców, wokalna precyzja i jasno określone osobowości postaci trzymają tempo scen z ich udziałem i wokalną precyzje. Do udanych ról dopisałabym jeszcze Tomasza Więcka jako ojciec O’Hara – dowcipny, aktorsko ciekawy, dobrze śpiewający i Szymona Reszka w roli Eddiego Southera (czyli Mokrego Ediego) zabawnego, ale i czasami poważnego policjanta.
Słowem spektakl bawi, co publiczność „kupuje” i oklaskuje jak zwykle w Muzycznym na stojąco.
Na „Moby Dicka” na Nowej Scenie Teatru Muzycznego czekałam, bo byłam dziwnie pewna, że Wojciech Kościelniak jako reżyser i tym razem potrafi zaskoczyć. I tak się też stało. Spektakle Kościelnika w Gdyni znaczą, a oglądam je od ponad dwudziestu lat, reżyser bowiem przygotował na gdyńskiej scenie już dziesięć widowisk, z czego co najmniej połowa to ważne wydarzenia artystyczne. Wspomnę tylko „Lalkę”, „Bal w operze”, „Chłopów”, „Wiedźmina” czy „Quo vadis”. I tym razem naprawdę polecam metafizyczną, utrzymaną w oryginalnym klimacie, z ciekawą scenografią (dzieło Martyny Kander, kostiumy stylizowane Anny Adamek) w mistrzowskim wykonaniu adaptację powieści Hermana Melville’a z 1851 roku „Moby Dick”. Muzykę skomponował Mariusz Obijalski – nośną, czasami działającą jak hipnotyzerskie opętanie, stawiającą trudne „zadanie do wykonania” (zaśpiewania) przed aktorami. Na scenie przez niemal cały spektakl kilkunastu wykonawców, więc muszą być świetnie zgrani, niemal synchroniczni. I to w tym przedstawieniu robi wrażenie. Solówki bywają głęboko przejmujące, jak „Czarny wieloryb” śpiewany przez harpunnika Daggoo (w tej roli Igor Teodorowicz). A choreografia(gr. choreia = taniec + grapho = piszę), sztuka tworzenia uk... More Eweliny Adamskiej-Porczyk, która nie po raz pierwszy pracuje w duecie z Kościelniakiem, nadaje żywiołowej siły spektaklowi. Jej koncepcja współgra z ideą widowiska, tworząc jednorodność stylistyczną.
„Moby Dick” jest opowieścią o morskiej pogoni za białym kaszalotem. Inspiracją do napisania powieści była katastrofa statku polującego na wieloryby. Kościelniak bacznie przyjrzał się literackim asocjacjom Melville’a i skonstruował przedstawienie z niespokojnym, metafizycznym przesłaniem. Szukanie mitycznego wieloryba, który może zrobić wiele złego, jest niczym wyzwanie. Czy agresywny i ogromny biały potwór, w którego wierzyli marynarze, grasował naprawdę u wybrzeży Chile? Czy był na tyle inteligentnym stworem, by oszukać kapitana, wytrawnego łowcę wielorybów? A może to tylko mit, który niczym demon osiadł w ich pamięci. Zemsta kapitana Ahaba za to, że stracił nogę w walce z morskim potworem, jest okrutna. Wciąga on w niebezpieczne działania całą załogę statku „Pequoda”. Marynarze walczą o przetrwanie, a morskie monstrum ich prześladuje. Powoli uświadamiają sobie, że po tym rejsie nic już nie będzie takie jak dawniej. Ich szalony i zamknięty świat zniknie w morskich przestworzach.
To spektakl silny męską obsadą, choć rolę chłopca okrętowego o imieniu Pip grają trzy aktorki: Katarzyna Witkowska, Angela Villanueva Jara oraz w roli swinga Sandra Bruheiser. Są to kreacje godne zapamiętania. Szaleństwo Pipa, jego dramatyczne dryfowanie w oceanie, kiedy zostawia go załoga, tworzą istotny rys osobowości i charakteru tej fizycznie kruchej postaci. Ról godnych uwagi w tym spektaklu jest kilka. Narratorem opowieści jest Izmael (Jakub Badurka) i jego perspektywa nadaje ważny rys konstrukcji spektaklu. Jest jedynym, ocalałym z tej wyprawy. Z pamięci więc wydobywa zdarzenia. Mustruje na statek kapitana Ahaba niewiele wiedząc o morzu i mitycznym wielorybie. Opowieść wiedzie przez pryzmat spodziewanego niebezpieczeństwa. W roli kapitana Ahaba oglądamy w bardzo dobrej formie Rafała Ostrowskiego. To ciekawa aktorsko rola, jego władcza wszechobecność na scenie nie narzuca widzom gotowej oceny tej postaci, choć to przecież on wciąga w katastroficzną sytuację pozostałych członków załogi. Pałający chęcią zemsty kapitan naprawdę cierpi i z tego stanu nie może się wyzwolić. On tkwi w bólu. Trzej harpunnicy to ważne postaci spektaklu. Paweł Muranowski jako Queequega – syn wodza z plemienia ludożerców. Siła głosu i sceniczna sprawność artysty robią niezwykłe wrażenie. Taszetego, niezawodnego myśliwego gra Jędrzej Gierach. Tą rolą pokazuje nowe aktorskie oblicze. Również Biały Marynarz w interpretacji Krzysztofa Kowalewskiego wart jest zapamiętania.
Polecam „Moby Dicka” w Gdyni. To spektakl, który utrzymuje uwagę. Przywództwo to także odpowiedzialność za tych, którym obsesyjnie wydaje się polecenia. Kościelniak nie pozwala widzowi zobojętnieć na ten fakt. To spektakl nietypowy stylistycznie dla gdyńskiego teatru, ale ambitny i inspirujący.
Alina Kietrys
[Fot. Teatr Muzyczny w Gdyni]