Ten debiutancki tom poetycki trzeba smakować niespiesznie. Wiersze, które Wiktor Franczyszyn uwolnił z uwięzi i udostępnił czytelnikom, długo czekały na zaistnienie, długo czekały na chwilę, kiedy będą zapisane, cierpliwie domagały się przelania na papier:
Człowiek pisze wiersze
dokładnie wtedy
kiedy nie powinien
– wyznaje przewrotnie w poemacie „Człowiek, który zapragnął napisać wiersz (studium przypadku klinicznego)”. I nieco dalej:
Wiersz jest najczystszą formą
nieposłuszeństwa
dostępna człowiekowi
po sześćdziesiątce.
I wreszcie deklaracja programowa, po co jest poezja:
Nie żeby powiedzieć coś mądrego
Nie żeby zostać w historii
Nie żeby hydraulik na niego czekał
i sufit się martwił.
Tylko żeby przez chwilę
być bardziej sobą
niż to przewiduje plan dnia.
Można w tych w prostych konstatacjach dosłuchać się echa wyznań setek poetów, wyznających, że pisanie jest ich wewnętrzną potrzebą, że piszą dla siebie, że muszą, choć najczęściej towarzyszy temu ujawniane albo skrywane dążenie do przywództwa, do głoszenia prawd i wskazywania ścieżek. Franczyszyn unika tego jak ognia, ujmuje swoją potrzebę pisania najskromniej jak można, bez fanfar i stawania na pomniku.
Skromność podaje rękę łagodności usposobieni, idzie w parze z ugodą ze światem. Większość bowiem utworów zebranych w tym tomie przeniknięta jest świadomością przemijania kruchości życia, wątlenia dawnych sprawności, zanikania. Nie towarzyszy jednak temu rozpacz, ale wdzięczność wobec tych, którzy bywali mu przewodnikami. Stąd wiersze dedykowane Żonie, Rodzicom, Wnuczce Lilianie i Artystom: Grzegorzowi Walczakowi, Olgierdowi Łukaszewiczowi, Annie Romantowskiej, Henrykowi Talarowi. Stąd uporczywe dążenie do zapamiętywania każdego poblasku piękna, każdej chwili wartej zapisania czy trwania, a każda jest tego warta. Choć z drugiej strony nic pewnego nie ma: „Poeta nigdy nie wir do końca”.
Poety nie opuszcza ciekawość świata, apetyt na życie, na nowe doznania. Podpatruje i zapisuje drobiazgi, które dają świadectwo chwili i przypominają o przeżytym olśnieniu, przebłysku, przelotnym uczuciu. Nie kryje wielkiego przywiązania do świata, zdumienia jego bogactwem, wciąż wartym smakowania. Tak buduje samego siebie, ufność, że nasz los ma sens, że jest na pewno coś ważnego do zrobienia, bo „jednak nic nie ginie”.
Z pełnych zadumy, lekkiej nostalgii poezji Wiktora Franczyszyna tchnie pogoda ducha. Nie jakaś młodzieńcza werwa, która nie przystoi wiekowi już słusznemu, ale pogoda stateczności, która trzyma się swojego biegu losu. Mądre, skłaniające do myślenia wiersze. Czasem z lekkim nalotem ironii.
A przy tym wspaniale wydane na świat w towarzystwie przejmujących fotogramów Henryka Króla. Kto choć raz napotkał na swej drodze Wiktora Franczyszyna zapamiętał, że nie rozstaje się z aparatem fotograficznym, wciąż notuje świat. Bez trudu mógłby złożyć album ze zdjęć swego autorstwa, a jednak wolał wesprzeć się działami swojego mistrza, bo za takiego Go uważa, Henryka Króla właśnie, obdarzonego niezwykłym darem foto-widzenia. Poświęcił mu wiersz „Mistrz patrzy”, a poprzedził cytatem z jego wypowiedzi: „Chodź, pokażę Ci, jak się patrzy”:
Nauczył mnie
jak się patrzy.
Nie – jak się robi zdjęcia.
Jak się patrzy.
To różnica
większa niż życie.
Z tego patrzenia trysnęła poezja. I ze słuchania. Franczyszyn to poeta-świadek. Obserwator zafascynowany istnieniem.
Yorick
Herbata parzona zbyt wiele razy Wiktora Franczyszyna, Trzcianka 2026.
