Laudacja na cześć Ireny Jun wygłoszona przez Tomasza Miłkowskiego 27 września 2026 r, podczas gali Nagród im, Cypriana Kamila Norwida z okazji przyznania Artystce Nagrody DZIEŁO ŻYCIA
Początki drogi aktorskiej IRENY JUN sięgają schyłku lat 50. – najpierw był to Teatr Zagłębia w Sosnowcu i debiut(fr. début), pierwszy występ na scenie, estradzie bądź w... More rolą Maryny w „Weselu” (1957), potem, teatr w Kielcach i przez dekadę Teatr Ludowy w Nowej Hucie. W roku 1971 trafia do Teatru Klasycznego, który wkrótce staje się Teatrem Studio Józefa Szajny i gra w jego kolejnych inscenizacjach (najważniejsza z nich to Replika, 1973).
Teatrowi Studio pozostała wierna do dzisiaj. Stała się twarzą teatru Szajny, ale wkrótce tę samą rolę odgrywała w teatrze Grzegorzewskiego (Parawany, Pułapka – rola Matki). To na tej scenie objawia się jako aktorka Beckettowska w spektaklach Antoniego Libery (Komedia, Nie ja, Kołysanka, Kroki, Końcówka).
Równolegle prowadzi autorski teatr jednoosobowy, swoiste laboratorium teatru jednego aktora, do którego wkracza „Sonata księżycową” wg wierszy Yannisa Ritsosa i Giorgosa Seferisa, 1967, ze scenografią Józefa Szajny). Potem powstaje jeszcze około 20 innych monodramów, uważana jest za mistrzynię tego gatunku.
Wejście w świat teatru jednego aktora nie oznacza zerwania z teatrem zespołowym ani z uprawianiem twórczości w duetach, w których osiąga niebywale mistrzostwo, m.in. w „Obrocku” wg „Matki” Witkacego w duecie z Jarosławem Gajewskim, „Józefie i Marii” Turiniego (2011) ze Stanisławem Brudnym czy „Filozofii po góralsku” wg. Józefa Tichnera z Wiesławem Komasą.
Obszary aktywności artystycznej Ireny Jun są rozległe, trudno za artystką nadążyć, niełatwo opisać jej wkład w rozwój sztuki aktorskiej.
Po pierwsze, to najwyższy poziom warsztatu aktorskiego, nieskazitelna dykcjawymowa aktorska; dykcja teatralna wymaga szczególnie staran... More, panowanie nad ciałem i mimiką, praca z rekwizytem, umiejętność nawiązywania kontaktu i interakcji z widzem, a wśród tych licznych zalet warsztatowych sztuka operowania głosem.
Po wtóre, wszechobecna metafora. Na rzeczywistości przedstawionej Irena Jun buduje nad-realność, świat przeczuwany, symboliczny, odsyłający do świata nadrzędnego, metafizycznego.
Po trzecie, temu, co nad tekstem towarzyszy w jej teatrze to, co pod tekstem, swego rodzaju drugi plan. Nigdy nie można być pewnym, jaką tajemnicę skrywa mówiąca postać, kim naprawdę jest, jaka jest jej tożsamość.
Po czwarte, zwraca uwagę otwartość teatru Ireny Jun, jej gotowość od poszukiwania sensu, do wgłębiania się coraz bardziej i bardziej w tekst, podtekst i nad-tekst. Swoje monodramy zachowuje w repertuarze całymi latami, wciąż gotowa na zmiany i odkrycia. Przykładem niech będzie „Stara kobieta wysiaduje” według Tadeusza Różewicza, monodram, którego premiera miała miejsce w roku 1988. Niedawno Irena Jun do niego powróciła, kilka razy przymierzając się do jego nowych interpretacji.
Po piąte, wspomnieć trzeba o pedagogicznej pasji Ireny Jun. Nie chodzi tu nawet o jej zajęcia w szkole czy prowadzone warsztaty, niepoliczone porady, których udziela zwracającym się do niej młodym ludziom. Otóż jej twórczość sceniczna przepojona jest pedagogiczną pasją, o dość samoswoim charakterze. Irena Jun nikogo nie poucza, nie łaje, nie naprawia, ale swoim mistrzostwem, swoim przykładem pociąga za sobą do wytrwałych zmagań ze słowem, z własnymi słabościami, do pokonywania trudności, do niezłomności artystycznej.
Inaczej mówiąc Irena Jun stała się wzorem, miarą doskonałości artystycznej, do której się lgnie i która swoją twórczą pełnią pociąga innych.
Tomasz Miłkowski