Takie sytuacje jak sobotnia tragedia w Krakowie wywołują szok, dają żenującą pożywkę dla dziennikarzy i powodują erekcję aktywności u dyżurnych polityków, a w tzw. społeczeństwie wywołują tsunami komentarzy, które wykazują, że po lekarzach (jak to już zaobserwował błazen Stańczyk), ekonomistach, politykach i specjalistach od piłki nożnej mamy w kraju najwięcej policjantów antyterrorystów. Nie zamierzam płynąć z tym kiepsko pachnącym nurtem. Z powodzi wypowiedzi oceniających postępowanie bandyty-wariata (nie nazwę go terrorystą, bo terrorysta jednak działa na rzecz jakichś idei) wyławiam dziennikarski banał nad banały: to wszystko rodzi więcej pytań niż odpowiedzi.
Oczywiście. Ale pytań zawsze jest więcej niż odpowiedzi, a sztuka ich zadawania bywa nie tylko metodą na poznawanie świata, ale też jest sokratejskim sposobem na przekonanie rozmówcy do naszych opinii w sposób nienachalny. Dobrze zadane pytanie zmusza rozmówcę do pewnego wysiłku intelektualnego, by odpowiedź nie była głupsza od pytania. Ale by ta gra była atrakcyjna dla obu stron, trzeba założyć istnienie między nimi jakiegoś parytetu intelektualnego i dążenia do przekonania, a nie pokonania rozmówcy. Podobno to Władysław Bartoszewski powiedział, że jeśli strony różnią się fundamentalnie we wszystkim – wówczas nie jest między nimi możliwe żadne porozumienie. Dodałbym, że nie jest możliwy też żaden dialog(gr. dialogos = rozmowa), 1. podstawowa forma wypowiedzi w d... More. Owszem, z kimś, kto całym sercem (o mózgu na razie nie mówmy!) popiera teorię płaskiej Ziemi albo Przemysława Czarnka, mogę z zapałem rozmawiać o pogodzie lub Marszu tureckim Mozarta, ale obawiam się, że i tak może nas znieść w niebezpieczne rejony krytyki polityki energetycznej tego czy tamtego rządu albo prób wypisania się z Konwencji Stambulskiej.
Kiedyś w szkole zastępowałem innego nauczyciela w klasie, z którą nigdy przedtem nie miałem kontaktu. Więc najpierw powiedziałem im parę zdań o sobie, żeby wiedzieli z grubsza, z kim mają do czynienia, a potem poprosiłem, żeby zadali mi najtrudniejsze pytanie, jakie im przyjdzie do głowy, pod warunkiem, że nie będzie z matematyki. Długo milczeli, wreszcie jedna bardziej odważna dziewczynka podniosła rękę i zapytała:
– Jaki kolor pan najbardziej lubi?
Powiedziałem im, że pomarańczowy i że zmarnowali jedyną w życiu szansę na dowiedzenie się o mnie czegoś zupełnie wyjątkowego. I zacząłem im objaśniać zasadę nieoznaczoności Heisenberga. Lekcja w czwartej klasie podstawówki upłynęła w szczerej i konstruktywnej atmosferze, jak nieodbyta rozmowa w cztery oczy między prezesem Rady Ministrów Donaldem Tuskiem a panem Nawrockim.
Na wielu spotkaniach autorskich miałem wielką ochotę zacząć od wypowiedzi:
– No to poproszę pierwsze pytanie.
Kilka razy nawet wygłosiłem taką prośbę, ale nigdy nikt takiego pytania nie zadał, a chyba dwukrotnie zostało to wzięte za świetny żart (jak wiadomo, ogólnie jestem uważany za człowieka nader dowcipnego) i publiczność wybuchała śmiechem. No, może nie wybuchała, ale zachichotywała. Aż przyszło w zeszłym miesiącu do najpoważniejszego tego typu spotkania, poświęconego nie żadnej mojej książce, a mnie osobiście. Pomysł takiego spotkania wysunęła wobec mnie WOWM, czyli Ważna Osoba w Mieście, więc trochę się bałem tego pierwszego pytania, zwłaszcza że relacje między mną a tym miastem nie zawsze były proste. Ale nie było się czego bać: WOWM, zaprosiwszy ludzi na spotkanie ze mną, sama nie przyszła. Pewno nie chciała takiego pytania zadać, a może nie była ciekawa odpowiedzi. Na pewno nie jestem aż tak atrakcyjny jak jej ulubieni mieszkańcy tego miasta. Tak, wiem, atrakcyjny to był Kazimierz… Kto dziś jeszcze pamięta tę piosenkę zespołu „Kobranocka”? Nikt? Niewiele tracicie…
Ale spotkanie się odbyło, a przed nim poprosiłem internetowo i osobiście parę osób o te pytania do mnie, z prośbą o pominięcie kwestii ulubionego koloru. No i dostałem ich ze trzydzieści, niektóre bardzo ciekawe. Chciałem jednak poprosić o to pierwsze pytanie, ale trochę było mi niesporo, gdyż na początku przedstawiono mnie fragmentem mojego oficjalnego życiorysu. Za każdym razem, kiedy to mi się zdarza, mam wrażenie, że słucham nieco przydługiego nekrologu.
Ale umiejętność postawienia odpowiedniego pytania jest naprawdę trudna. I ryzykowna: pewna ważna dama, spotkawszy na Krupówkach Witkacego, szalenie się ucieszyła i powiedziała:
– Och, panie Stasiu, dawnośmy się nie widzieli, co u pana słychać?
Pan Staś natychmiast zerwał z nią znajomość, bo nie chciał mieć nic wspólnego z osobą tak banalną.
A ja uważam, że głupio zrobił. Bo prawdziwą sztuką jest nie zadanie wysublimowanego intelektualnie pytania (Françoise Sagan: Czy pani lubi Brahmsa?), tylko ciekawa odpowiedź na banalne pytanie.
Co do mnie, będę się starał w najbliższym czasie odpowiedzieć na parę zadanych mi przed tym spotkaniem pytań, bo oczywiście na większość zabrakło wtedy czasu. No i wciąż będę czekać na współczesnego Sokratesa, który niekoniecznie na Ateńskiej place zapyta mnie o to, co ja wiem o współczesnym świecie. A ja, oczywiście, powiem kolejny banał:
– To dobre pytanie!
Po czym powtórzę jego, Sokratesa, uniwersalną, choć nieco wymijającą odpowiedź.
Naturalnie, wiecie jaką.
Maciej Pinkwart
12 listopada 2026