Nardelli w Toruniu

Jerzy Kosiewicz o laureatce Nagrody Nardellego – JULII SZCZEPAŃSKIEJ

Nagrodę im. Andrzeja Nardellego za debiut(fr. début), pierwszy występ na scenie, estradzie bądź w... More aktorski w teatrze dramatycznymw sezonie teatralnym, dotyczącym 2021/2022 roku przyznano Julii Szczepańskiej¹. Jest ona absolwentką Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi².

Zadebiutowała na scenie Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu 1 kwietnia 2022 r. w sztuce „Noce i dnie, czyli między życiem a śmiercią”, nawiązującej do powieści pt. „Nocy i dnie” Marii Dąbrowskiej. Została przez reżysera i autora scenariusza Michała Siegoczyńskiego oraz zastępcę dyrektora ds. artystycznych (Łukasza Czuja) obdarzona niełatwym i ryzykownym zadaniem.

Otrzymała bowiem – jako debiutantka – rolę Barbary, to jest Barbary Niechcic, a więc wyzwanie nadzwyczaj trudne, wymagające wszechstronnych aktorskich umiejętności oraz dojrzałości scenicznej, rolę przeznaczoną raczej dla bardziej doświadczonej od niej aktorki.

Debiutantka przedstawiła bohaterkę „Nocy i dni” w różnorodnych, radosnych i kłopotliwych sytuacjach, związanych z okresem panieńskim, narzeczeńskim, małżeńskim, rodzinnym oraz z potrzebą wspomagania małżonka Bogumiła, to jest Bogumiła Niechcica (Przemysław Chojęta) w zarządzaniu majątkiem ziemskim. Grała zalotną i uwodzicielską dziewczynę, kapryśną, znerwicowaną, awanturującą się, czasem czułą małżonkę oraz troskliwą i wyrozumiałą matkę³.

Wykreowała postać pełną temperamentu i apetytu na życie w zróżnicowanych, romansowych i dramatycznych okolicznościach. Uwiarygodniła wraz z innymi aktorami i współtwórcami spektaklu opowieść o życiu dziewczyny i dojrzałej kobiety, uwikłanej w ziemiańskie relacje społeczne zaistniałe między powstaniem styczniowym i I Wojną Światową. Nadała jej postępowaniu i przekonaniom pełną wigoru moc sceniczną.

Uwierzytelniła też zamysł inscenizacyjny scenariusza wyposażonego w pomysłowe i zabawne współczesne odniesienia i wątki.

Nasyciła swą wrodzoną i frapującą namiętnością sceniczną całe trzygodzinne przedstawienie. Było jej pełno wszędzie. Afirmowała w sposób zdawałoby się lekki, łatwy, ale zarazem naturalny i przyjemny – w zmysłowym i intelektualnym odbiorze – prawdę o kobiecie i jej najbliższym środowiskowym i emocjonalnym otoczeniu.

Zagrała w sposób realistyczny – nawiązując poniekąd do tradycji dramatów Antoniego Czechowa(1860-1904), prozaik i dramaturg rosyjski. Pochodził z ubog... More i teatru rosyjskiego z jego czasów⁴ – ale wzmocniony nowoczesną technologią, to jest wyważonymi projekcjami, a także złożoną, na przemian subtelną i dynamiczną, różnobarwną grą świateł oraz zmultyfikowaną pomysłową scenografią, z wieloma paralelnymi (równoległymi) miejscami zdarzeń.

Gromkie brawa należą się reżyserowi (Michałowi Siegoczyńskiemu) i scenografowi (Michałowi Dobruckiemu), Sylwestrowi Krupińskiemu za kostiumy oraz Kamilowi Patera – autorowi muzyki, umiejętnie wkomponowanej w splot zdarzeń i estetyczny wydźwięk teatralnego przekazu.

Debiutantka otrzymała w nim poniekąd rolę protagonisty, to jest nie tylko pierwszoplanowego, ale – tak jak w starożytnym teatrze greckim – najważniejszego aktora (w tym wypadku aktorki), czyli szczególnie istotnej osoby: absorbującej, rozmawiającej ze wszystkimi pozostałymi 40 scenicznymi postaciami (przy 16-osobowej obsadzie).

Notabene, w starożytności czy w teatrze elżbietańskim aktorami i protagonistami byli tylko mężczyźni, którym powierzano także role żeńskie. Później – podobnie jak obecnie w teatrze toruńskim – nie trzeba było już uciekać się do wymuszonych transwestyckich przebierankowych i makijażowych zabiegów.

W powieści opisane są liczne przeobrażenia Barbary Niechcic. Łatwo jest ją sobie wyobrazić i towarzyszyć jej – podczas czytania „Nocy i dni” – w jej zmiennych i mniej lub bardziej przyjemnych, i kłopotliwych sytuacjach, zdarzeniach rodzinnych.

Czym innym – i jakże trudnym – jest natomiast sceniczne sprostanie wybitnym literackim imaginacjom o noblowskich aspiracjach: intuicyjne odtworzenie i uaktywnienie ich w zmiennej przestrzeni scenograficznej, bez koniecznego przecież w tym wypadku kilkuletniego – jak się wydawało – niezbędnego stażu aktorskiego.

Julia Szczepańska podołała temu zadaniu znakomicie. Był to niewątpliwie najlepszy debiut aktorski minionego sezonu w teatrach dramatycznych.

Pani Julii Szczepańskiej wróżę pełną sukcesów karierę artystyczną⁵.

Przypisy

¹ Tekst nawiązuje do laudacji werbalnej przygotowanej z okazji przyznania Nagrody im. Andrzeja Nardellego przez Sekcję Krytyków Teatralnych ZASP za debiut na scenie teatru dramatycznego absolwentce/absolwentowi wydziału aktorskiego akademii bądź innej państwowej szkoły wyższej, związanej ze sztukami teatralnymi. Dotyczy ona w tym wypadku Pani Julii Szczepańskiej.

² Julia Szczepańska (ur. 5.10.1997 r.) ukończyła łódzką filmówkę w 2021 r. Naukę rozpoczęła w 2004 r. w Społecznej Szkole Muzycznej I stopnia. Gra na pianinie i śpiewa. W omawianym spektaklu wykonała fragment piosenki Ewy Demarczyk. Zna biegle angielski i hiszpański. Jest osobą wysportowaną. Uprawia siatkówkę, piłkę nożną, pływanie, karate, narty i jazdę konną. Jest obecnie zatrudniona na etacie w Teatrze im. Wilama Horzycy. Gra także postać Suzan w spektaklu „Osiem kobiet” Roberta Thomasa w reżyserii Adama Orzechowskiego oraz Anię w „Wiśniowym sadzie” Antoniego Czechowa w reżyserii Łukasza Kosa, wzbudzając aplauz publiczności. Występuje także w telewizji i filmie. Na ubiegłorocznym Międzynarodowym Festiwalu Filmowym „MFF Tofitest” otrzymała Nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego za debiut aktorski w filmie „Wiarołom” – debiucie reżyserskim Piotra Złotorowicza na dużym ekranie.

Powyższa notka biograficzna została sporządzona na podstawie informacji przekazanych przez Anitę Nowak, koleżankę z Sekcji Krytyków Teatralnych ZASP.

³ Przy prezentacji debiutu zrezygnowałem ze szczegółowych nawiązań do upowszechnianej wielekroć treści spektaklu, dotyczącej narracji zawartej w poczytnej powieści, spopularyzowanej zwłaszcza przez film powstały w 1975 r. pod tym samym tytułem w reżyserii Jerzego Antczaka z Jadwigą Barańską w roli Barbary Niechcic. Jest on także obecnie często wyświetlany przez różne stacje telewizyjne. Postać Barbary Niechcic pojawia się także jako główny bądź szczegółowy problem badawczy w licznych i obszernych opracowaniach z zakresu historii i teorii literatury polskiej.

⁴ Dotyczy to w szczególności tego założenia zwartego w regułach gry aktorskiej Konstantego Stanisławskiego, tj. w systemie zrodzonym w Moskiewskim Teatrze Artystycznym (MChT), w którym kładziono nacisk – nie tylko przy inscenizacjach sztuk Antoniego Czechowa – na ukazanie prawdziwych (realnych) przeżyć i zachowań osób dramatu(gr. drama), rodzaj literacki (obok epiki i liryki), obejmuj... More, na identyfikację aktora z graną postacią.

⁵ Kończąc recenzję, dotyczącą jednego tylko debiutu, zdaję sobie sprawę z tego, że krytyka teatralna może być oceniana pozytywnie i negatywnie np. przez artystów teatru m.in. z powodów:

a) obiektywnych

– gdy jest lub nie jest stronnicza

– gdy jest dobrze lub źle napisana pod względem merytorycznym i językowym;

b) subiektywnych

– gdy nie docenia ich kreacji i niepotrzebnie przecenia osiągnięcia innych.

Ponadto można dodać, że chyba w większości (i słusznie) artyści i pracownicy teatrów – podobnie jak inni artyści oraz osoby związane lub nawiązujące do ich twórczości, np. krytycy sztuki, w tym także krytycy teatralni – uważają, że honoraria są i będą zawsze niższe od ich przecież zasadnych oczekiwań.

Jerzy Kosiewicz

Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu

„Noce i dnie, czyli między życiem a śmiercią”

Scenariusz i reżyseria: Michał Siegoczyński

na podstawie powieści Marii Dąbrowskiej pt. „Noce I dnie”

5-krotnie nominowanej do Nagrody Nobla

Kostiumy: Sylwester Krupiński,

Mużyka: Kamil Pater,

Choreografia(gr. choreia = taniec + grapho = piszę), sztuka tworzenia u... More: Alisa Makarenko,

Projekcje, reżyseria świateł: Adam Zduńczyk,

Konsultacja dramaturgiczna: Patryk Warchoł,

Operatorka kamery: Ewelina Miąsik

Asystent reżysera: Arkadiusz Walesiak

Inspicjent/sufler: Janina Sachwanowicz-Niakas

Obsada:

Julia Szczepańska (gościnnie): Barbara

Przemysław Chojęta: Bogumił

Matylda Podfilipska: Michalina, Dąbrowska

Arkadiusz Walesiak: Daniel, Marcin, Żołnierz

Mirosława Sobik: Terenia, Ładzina

Paweł Tchórzelski: Lucjan, Ojciec Bogumiła, Ksiądz

Maria Kierzkowska: Matka Barbary, Ksawunia

Karina Krzywicka: Matka Bogumiła, Mioduska, Rejentowa, Narecka

Ada Dec (gościnnie): Agniesia, Chorbotówna, Rachela

Igor Tajchman (gościnnie): Tomaszek, Tolibowski, Syn Tolibowskiego

Julia Sobiesiak-Borucka: Emilka, Felicja, Celina

Michał Marek Ubysz: Daleniecki, Łada, Rewolucjonista, Rejent, Grabarz, Szymszel, Strażnik

Mikołaj Śliwa (gościnnie): Janusz, Anzelm, Krępski

Grzegorz Wiśniewski: Katelba, Alojzy, Nauczyciel, Konspirator

Małgorzata Abramowicz: Żarnecka

Dzieci:

Lilianna Drost/Antonina Dąbrowska: Agniesia

Tymon Podfilipski/Nil Smużny: Piotruś, Tomaszek, Bodzio

Premiera 1 kwietnia 2022

Przedstawienie zostało zgłoszone do Nagrody w terminie zgodnym z regulaminem.

Laudację przygotowano na podstawie spektaklu z dn. 30.10.2022 r.