Przed osunięciem się w czułostkową tkliwość chroni ten monodram aktorstwo Eweliny Żak, jej poczucie humoru, dystans do siebie i świata, umiejętność kreślenia delikatną kreską codziennych reakcji na drobne zachowania ludzi a nawet zwierząt (znamienna jest jej rozmowa z kotem). Przy czym wspomaga się aktorka swoją niebywale plastyczną mimiką, pozwalającą ukazać i subtelnie cieniować nastroje.
Co więcej, bohaterka tworzy też bliską relację z kontrabasistą – muzykiem inteligentnie komentującym na żywo sytuacje sceniczne – jej reakcje świadczą, że obecność muzyka nie jest tylko tłem czy ornamentem, ale nieodzownym elementem widowiska.
O ile muzyka tak idealnie tkwi w centrum opowieści, o tyle scenografia budzi wątpliwości – dotyczy to zwłaszcza wiszących w połowie sceny pokaźnych patchworkowych tkanin przypominających formą abakany. Aktorka zasłania i odsłania nimi część sceny jak wewnętrznymi kurtynami, ale to ani nie wzbogaca, ani nie interpretuje działań scenicznych, jest ornamentem bez znaczenia.
Ale i tak nad całością dominuje aktorka. Zwraca uwagę naturalność, z jaką Ewelina Żak nawiązuje więź z publicznością. Nie ma w tym nic z wymuszenia, kiedy przymierza podawane jej przez widzów okulary, kiedy – rzekomo – nie może sobie poradzić z odczytaniem tekstu z laptopa albo kiedy zachęca publiczność do podsuwania jej piosenek, które warto wspólnie zaśpiewać czy choćby zanucić.
To są momenty wytchnienia, psychicznego luzu, dające możliwość nawiązania bliższej więzi. Jednak istotą monodramu Eweliny Żak nie jest sympatyczna interakcja z publicznością, ale rejestrowanie stanu „przejścia” między młodością i starością, Czyni to balansując na granicy powagi i żartu, roztrzepania i skupienia. Nie bez powodu spektakl zaczyna się od pokazu kolekcji napisów umieszczonych na tekturowych prostokątach, na których zostały zapisane informacje o wieku aktorki, reżyserki, scenografa i innych współrealizatorów spektaklu. Ujawnienie, że aktorka ma 49 lat niesie konsekwencje, bo to właśnie ten wiek „okna” pomiędzy fazami życia, kiedy zaczyna się się zauważać nieuchronny upływ czasu, zmianę dyspozycji psychicznej czy fizycznej.
„Rozmarudzenie pomieszane z troską o siebie, traktowanie siebie z nową ostrożnością i powagą uznałam za pierwszy objaw starości” – pisze Katarzyna Sobczuk, a słowa te padają niemal na samym początku spektaklu. To spostrzeżenie i wiele zbliżonych objawień, małych epifanii ukazuje z całą oczywistością proces zachodzącej zmiany. Już się nie lgnie do ciągłych spotkań z przyjaciółmi, kiedy dzwoni telefon coraz częściej oczekuje się, że wreszcie przestanie dzwonić, ba, przyjaciele stają się nagle niewygodnymi świadkami naszych zaniechań czy niedokonań.
Ale to nie jest monodram o tragedii czy rozpaczy, choć opowiada też o przewidywanym odejściu rodziców i rozpoczęciu przez dzieci samodzielnego życia. Te drobne, codzienne objawienia, uważność, z jaką bohaterka je rejestruje, to uzmysłowienie sobie natury czasu, który nas zmienia – bez wypłakiwania się za czasem utraconym czy zanikiem dawnej wrażliwości. Tak po prostu się zdarza, a jeśli podjeść do tego z rozwagą i ze sceptycyzmem filozoficznym – sugeruje spektakl – wchodzenie w nowe fazy życia nie musi tak boleć, choć zawsze kosztuje.
Monodram Eweliny Żak to mądra, spokojna refleksja nad życiem, które upływa. Obserwowane uważniej niżzazwyczaj, ukazuje swoją urodę i humorystycznąpodszewkę, bo niema nicśmieszniejszego od prawdy.
Tomasz Miłkowski
MAŁA EMPIRIA Katarzyny Sobczuk, adaptacja(łac. adaptare = przystosowywać), przystosowanie utworu li... More i reżyseria Anna Ilczuk, muzyka Maciej Zakrzewski, muzyka na żywo Radosław Łukaszewicz, scenografia i kostiumy Mateusz Stępniak, konsultacja choreograficzna Wojciech Grudziński, światło i video Artur Sienicki, kierowniczka produkcji Ewa Grzebyk, inspicjentka Zuzanna Prusińska, Malarnia Teatru Studio, premiera 6 marca 2026.
[Fot. Nataila Kabanow/ Teatr Studio]