To doprawdy imponująca księga. Liczący ponad 400 stron „Rocznik Sopocki 2025” (już 36. w kolejności), pod redakcją Aliny Kietrys to nie tylko kronika wydarzeń i pamiętnik poświęcony ludziom Sopotu, ale starannie zaprojektowana kompozycja. Kusi i zdumiewa różnorodnością, a zarazem budzi podziw zaplanowaną całością.
Redaktorka tomu postacią scalającą wiele tekstów i zapisów w tym „Roczniku” uczyniła Sopockiego Parasolnika, czyli Czesława Bulczyńskiego (1912-1992), prawdopodobnie klauna w przedwojennym cyrku Staniewskich, trudniącego się po wojnie m.in. naprawą parasoli (choć nie wiadomo, czy zajmował się tym naprawdę) i „pierwszego w Polsce artysty qeerowego”, jak pisze o nim w błyskotliwym szkicu prof. Zbigniew Majchrowski.
Przedwcześnie zmarły autor szkicu, badacz literatury i teatru, zarysował w swoim eseju postać tajemniczego Parasolnika na tle przemian kulturowych i fenomenu nadmorskiego kurortu. Owianą legendą postać Parasolnika starał się przybliżyć, sięgając do nielicznych świadectw (zdjęcia, fragmenty filmów), z także prób ujęcia tej niezwykłej postaci, poczynając od portretu, który naszkicował Wojsław Brydak (nota bene wieloletni redaktor „Rocznika Sopockiego”) w swojej powieści „Poste restante” (2018). Do skromnej listy ujęć portretowych warto dodać jeszcze dramat(gr. drama), rodzaj literacki (obok epiki i liryki), obejmuj... More Tomasza Kaczorowskiego („Sztuka o naprawianiu parasoli”), w którym z czułością odmalowując postać ekscentryka żyjącego w świecie poezji i dziwności – co oczywiście zawadza śmiertelnie ponurej władzy – snuje opowieść o kimś okrutnie skrzywdzonym, a tak przecież potrzebnym ludziom.
Zbigniew Majchrowski portret Bulczyńskiego lokuje między cyrkowymi doświadczeniami artysty, twórczością Jerzego Afanasjewa a dokonaniami jego kontynuatora, performera ciała Leona Dziemaszkiewicza. Redaktorka tomu zadbała, aby te konteksty nabrały w „Roczniku” wyrazistego koloru. Toteż w tej edycji rocznika znalazła się „Opowieść o moim ojcu. Z moich scenariuszy” Jerzego Włodzimierza Afanasjewa i szczera, chwilami przejmująca rozmowa Aliny Kietrys z Leonem Dziemaszkiewiczem. Teksty zamieszczone w „Roczniku” ze sobą rozmawiają, przeglądają się w sobie niczym w lustrach, a dzięki czemu konkluzja Zbigniewa Majchrowskiego o sztuce Parasolnika nabiera walorów przenikliwej oceny: „Performanse Parasolnika nie były performansami protestu, które mogą wywoływać u osób postronnych lęk przed zawłaszczeniem w obcej im sprawie. To były performanse afirmatywne, wprawdzie ryzykowne dla wykonawcy, ale całkowicie bezpieczne dla przechodniej publiczności, do niczego nie przymuszające przypadkowych współobecnych gapiów. Można tu mówić o prowokacji inkluzywnej, bo Parasolnik nie tyle przeciwstawiał się normatywnym zachowaniom, ile poszerzał ich zakres, wchodził w przyjazne interakcje i raczej nie spotykał się z nieprzychylnymi gestami”.
Choć osobowość Parasolnika tworzy swego rodzaju oś Rocznika, to przecież nie brakuje w nim innych tekstów, także z dziedziny Yorickowi szczególnie bliskiej, czyli teatru. Znaleźć tu można szkice o twórczości Jerzego Gruzy (w szczególności jego sopockich festiwalach) i Marcela Kochańczyka. Zresztą inne Muzy też powinny być lekturą „Rocznika” usatysfakcjonowane. Znalazła w nim miejsce, jak zwykle starannie opracowana Kronika, obszerny tekst Marka Sperskiego w 50 rocznicę Towarzystwa Przyjaciół Sopotu, pożyteczny indeks nazwisk, a także przegląd książek z motywem sopockim, wśród których Tomasz Kot rekomenduje pełne urody wspomnienia Wojsława Brydaka „Babie lato”, które „Yorick” także polecał.
Tym razem zaprasza do czytania „Rocznika” od deski do deski i wracania do zamieszczonych w nim tekstów, które tchną szczególną sopocką aurą.
Yorick
„Rocznik Sopocki 2025”, redaktor naczelna Alina Kietrys, wydawca Towarzystwo Przyjaciół Sopotu i Muzeum Sportu, Sopot 2025.