To przedstawienie będzie się składało z dwóch części. Pierwsza część stanowi rodzaj rozprawy, w której analizujemy losy nazistowskich zbrodniarzy wojennych po zakończeniu II wojny światowej – mówi PAP Michał Zadara, reżyser „Ciszy”. Premiera w Muzeum Powstania Warszawskiego – 1 sierpnia.
„Stawiamy pytanie, co się stało z nazistami, którzy popełnili zbrodnie” – mówił. „Opowiadamy ich historie i analizujemy ich losy pod względem regulacji prawnych i wymiaru sprawiedliwości” – wyjaśnił Zadara.
Reżyser podkreślił, że „w pierwszej części spektaklu przygotowanego z okazji 79. rocznicy wybuchu Powstania przywołanych zostanie kilka istotnych przykładów takich zbrodniarzy”. „Będzie mowa np. o Rudolfie Hössie, który był komendantem obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau. Jest mowa o Adolfie Eichmannie i jego procesie, co uważam za bardzo ważne” – wyjaśniał. „Mówimy o Hubertusie Strugholdzie, który był pseudobadaczem i dokonywał bardzo okrutnych eksperymentów na więźniach obozu w Dachau, o Heinzu Reinefarthcie, który był generałem, który zlecił pacyfikację cywilów w Warszawie; opowiadamy też o Wernerze von Braunie, a to tylko kilka przykładów” – zaznaczył.
„Chodziło nam o to, aby zanalizować przykłady takich zbrodniarzy, którzy ponieśli karę, i takich, którzy nie zostali osądzeni” – powiedział. „Przypatrujemy się również procesom frankfurckim, czyli pierwszym procesom sądowym, w których osądzono załogę KL Auschwitz-Birkenau” – powiedział. „To spektakl dokumentalny, dlatego aktorzy nie wcielają się w żadne postaci. Po prostu opowiadamy o losach nazistowskich zbrodniarzy wojennych” – tłumaczył Zadara.
„Natomiast w drugiej części przedstawienia, gdzie nie będzie żadnych słów i żadnych dźwięków, nie opowiadamy historii; ma ona charakter(gr. charakter = wizerunek), postać literacka o wyraźnie i... More poetyckiej jednoaktówki. Wypełnia ją sytuacja zainspirowana książką Krzysztofa Kąkolewskiego Co u pana słychać?, w której autor relacjonował to, jak już grubo po wojnie, w latach 70., odwiedzał głównie w Republice Federalnej Niemiec różnych nazistów” – wyjaśnił reżyser.
Pytany o scenografię, Zadara powiedział: „pierwsza część spektaklu ma charakter wykładu, dlatego rozgrywa się w pewnego rodzaju audytorium”. „Druga część odbędzie się w przestrzeni scenografii, która odzwierciedla jakiś korytarz prowadzący do biura w RFN w roku 1972” – powiedział. „To, co jest ciekawe w tej scenografii – to to, że ona została maksymalnie wytłumiona przeze mnie i Roberta Rumasa oraz przez twórczynię kostiumów Darię Krawczyk. Nie wydaje żadnego dźwięku” – ocenił.
„Jesteśmy w Polsce w szczególnej sytuacji, bo widzowie spektaklu to kolejne pokolenia ofiar zbrodni, których się nie da nazwać” – mówił. „Bardzo ważnym przewodnikiem w naszej pracy nad spektaklem był wiersz Tadeusza Różewicza pt. +Ocalony+, w którym napisał, że nie ma sposobu, aby nazwać te rzeczy, których doświadczył i które widział podczas wojny” – zwrócił uwagę Zadara.
„Z jednej strony mamy spektakl, który w wielu słowach stara się nazwać to, co się stało. I próbuje pokazać, że zabrakło sprawiedliwości dla zbrodniarzy, omówić to” – mówił. „Z drugiej strony mamy tę ciszę, która jest dużo bardziej pojemna, może wyrazić wszystko, ale oczywiście sama w sobie nie wyraża nic” – powiedział reżyser.
Twórca przedstawienia zaznaczył, że „w spektaklu bardzo drastyczne są opisywane zbrodnie przeciw ludzkości, przykłady ludobójstwa, eksperymenty przeprowadzane na ludziach – i dlatego wstęp na przedstawienie dzieci poniżej 16. roku życia odbywać się będzie wyłącznie na odpowiedzialność rodziców”. „Natomiast w samym spektaklu nie epatujemy drastycznością” – zapewnił Zadara.
„Żadna odpowiedź na ludobójstwo nie jest możliwa, tak jak niemożliwe jest tworzenie sztuki o ludobójstwie. Możliwe jest tylko doświadczenie ciszy” – czytamy w zapowiedzi spektaklu na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego.
Jak wyjaśniono, „obie części spektaklu to próba artystycznej analizy naszego doświadczenia jako spadkobierców ludobójstwa w Polsce i świadków zbrodni rosyjskich w Ukrainie”.
Autorami scenariusza są: Milena Kuchnia, Filip Płuciennik, Hanna Stacewicz, Barbara Wysocka, Michał Zadara i Weronika Zajkowska. Reżyseria i światła – Michał Zadara. Scenografię zaprojektował Robert Rumas, a kostiumy – Daria Krawczyk. Występują: Barbara Wysocka, Jacek Poniedziałek, Rafał Stachowiak i Mariusz Zaniewski.
W Muzeum Powstania Zadara w 2011 r. przygotował autorski spektakl „Awantura warszawska” z okazji 67. rocznicy wybuchu zrywu, a w 2021 r. przygotował instalację multimedialną inspirowaną „Medalionami” Zofii Nałkowskiej.
Premiera „Ciszy” – o północy z 1 na 2 sierpnia w Sali pod Liberatorem w MPW. Wstęp z zaproszeniem. Kolejne przedstawienia – 3-6 sierpnia o godz. 20. (PAP)
Materiał wideo dostępny na https://wideo.pap.pl/videos/68841/ oraz na PAP.PL https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1601174%2Cpremiera-ciszy-w-rez-michala-zadary-w-muzeum-powstania-warszawskiego-1
PAP/ Grzegorz Janikowski
fot. Katarzyna Stefanowska / mat. Muzeum Powstania Warszawskiego