Imponująca księga. Trudno przecenić wartość tej książki (ponad 360 stron, papier kredowy) przyozdobionej dziesiątkami zdjęć, będącej bogatą dokumentacją dokonań teatrów amatorskich północnej Wielkopolski. Wiesława Szczygieł, sama związana z twórczością teatralną, organizatorka międzynarodowych przeglądów teatralnych w Pile, mająca na swoim koncie publikacje o teatrze, recenzje, scenariusze i prace koncepcyjne należy do tego środowiska, a więc rejestruje ruch teatralnych niejako od środka, własną w nim obecnością. To daje szczególną perspektywę oglądu, ale i bliskość. Czuje się, że to książka komponowana z wewnętrznej potrzeby, z przekonania, że uczestnictwo w ruchu teatralnym warto dokumentować i zatrzymać w pamięci jako świadectwo. Świadectwo czego? To oczywiste: osobistej pasji, potrzeby poszukiwania swojego miejsca na ziemi, wyboru drogi, rozwoju. Pięknie o związku z teatrem amatorskim, a więc ugruntowanym na emocjonalnej więzi, pisze we wstępie do tej księgi Krzysztof Czyżewski.
Nietrudno sobie wyobrazić, z jaki trudnościami musiała się borykać autorka, tworząc tę książkę. Dotarcie do źródeł, do dokumentacji, często z lukami, na pewno nie było łatwe, nawet jeśli osobisty wkład w dzieje amatorskiego ruchu teatralnego, własne w nim miejsce i rozeznanie ułatwiały autorce wypełnienie białych kart.
Choć nacisk autorka położyła na dokumentację, zgromadzenie informacji o zespołach, ich składach, wystawianych spektaklach, czasem nawet o ich eksploatacji, nie brakuje rozsianych w jej książce uwag o wysiłkach animatorów w dążeniu do celu, ale i przeszkodach ze strony nie zawsze przychylnych władz i cenzury. Twórcze poszukiwania animatorów przenikało jednak poczucie wolności i niezależności, silniejsze nawet od warunków, i potrzeba szlachetnej artystycznej rywalizacji (stąd udział w wielu zespołów w festiwalach, przeglądach i konkursach).
Znaczną część księgi zajmują najsilniejsze ośrodki kultury oddziałujące szerzej niż tylko najbliższa okolica. Mowa tutaj o Pole, z którą związana była i jest autorka, ale także Trzcianka (Yorick wspomina ją jako gościnnego gospodarza ogólnopolskiego sympozjum młodych środowisk twórczych, 1976).
Nie brak w książce Wiesławy Szczygieł dowodów na związki teatrów amatorskich z artystami profesjonalnymi i off-teatru, którzy – bywało – bezpośrednio uczestniczyli w tworzeniu i kierowaniu zespołami, ale też informacji o wyrastaniu ze środowiska twórców tych teatrów przyszłych reżyserów, animatorów, organizatorów zawodowego życia teatralnego.
Szczególne miejsce w księdze zajmuje teatr Stacja Szamocin i głośny na całą Polskę spektakl „Spowiedź w drewnie” wg Jan Wilkowskiego w reżyserii Luby Zarembińskiej z genialnym, jak pisze Szczygieł, naturszczykiem, Edmundem Świerczyńskim w głównej roli rzeźbiarza. To spektakl, który oglądali najwybitniejsi znawcy teatru formy, którzy Świerczyńskiemu nie szczędzili pochwał. Warto zauważyć, że spektakl został pokazany ponad 200 razy, co przekracza wszelkie wyobrażenia o teatrze amatorskim i każe postawić znak zapytania, gdzie kończy się zabawa w teatr i zaczyna teatr będący sztuką wysoką.
Dawno temu zauważyli tę cienką granicę organizatorzy festiwali teatrów jednego aktora – Wiesław Geras, twórca wrocławskich festiwali teatru jednego aktora zapraszał laureatów zgorzeleckich przeglądów amatorskich monodramów do udziału w festiwalu profesjonalnych aktorów, a nie brakowało wśród nich także twórców monodramów z Wielkopolski, by wspomnieć Stanisława Dąbka goszczącego na WROSTJA (1987) z monodramem „Ukrzesłowienie” wg Heimara Kipphardta.
Nie lekceważąc znaczenia domowej pamiątki, jakie można przypisać tej księdze, skomponowanej trochę jak przewodnik encyklopedyczny po teatrach północnej Wielkopolski, Yorick docenia także jej rolę jako świadectwa siły ruchu miłośniczego, na którym wspiera się teatr. To piękna praca, która być może zachęci innych do upamiętniania przygody z teatrem, zawsze pozostawiającej w biografii człowieka ważne ślady.
„Odbierzcie teatrowi duszę amatora, a nie będzie wiedział, czym w istocie jest”, jak napisał Krzysztof Czyżewski we wstępie do dzieła Wiesławy Szczygieł.
Yorick
Wiesława Szczygieł, WIELKIE SUKCESY MAŁYCH TEATRÓW, czyli fascynujące historie teatrów amatorskich północnej Wielkopolski, Trzcianka-Piła 2025, ISBN 978-83-968920-2-7.