Z Janem Nowarą, dyrektorem Teatru Siemaszkowej w Rzeszowie, o wspólnym projekcie z Teatrami Słowackiego w Krakowie, Osterwy w Lublinie i Witkacego w Zakopanem KLASYKA 3.0, rozmawia Andrzej Piątek
Co ogarnia projekt KLASYKA 3.0?
Klasyka to kierunek, w stronę którego konsekwentnie w ostatnich latach zwraca się Teatr Siemaszkowej w Rzeszowie. W 2022 roku zmianie uległ format Rzeszowskich Spotkań Teatralnych, które od tej pory odbywają się w formule Festiwalu Arcydzieł. Pokazujemy wydarzenia artystyczne inspirowane klasyką literatury polskiej i powszechnej oraz ikonicznymi tekstami kultury współczesnej i popularnej (film, musical) – w oparciu o fundament wartości uniwersalnych i ponadczasowych. Dotychczasowe edycje 3. Festiwali Arcydzieł cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem rzeszowskiej i podkarpackiej publiczności, spotykały z gorącym przyjęciem ogólnopolskiego środowiska.
Pójście w stronę klasyki dobitnie widać w bieżącym repertuarze Teatru Siemaszkowej.
Istotnie, w ostatnich latach pokazaliśmy wiele przedstawień w oparciu o arcydzielne teksty literatury, jak „Miarka za miarkę”, „Mąż i żona”, „Lalka”, „Maria Stuart”, „Don Kichot”, „Wizyta starszej pani”, „Wiśniowy sad”, „Hedda Gabler”, „Wesołe kumoszki z Windsoru”, „Iwona, księżniczka Burgunda”, „Ermida albo Królewna pasterska”, „Mistrz i Małgorzata”, „Skrzypek na dachu” i w ostatnim czasie „Parady”.
Z czego wynika kierunek na klasykę?
Z głębokiej wiary w nieprzemijające wartości arcydzieł literatury i kultury, które mają potencjał głębokiego dialogu ze współczesnością, rezonowania „tu i teraz”. Tworzymy przestrzeń, w której współczesny teatr konfrontuje się z tekstami klasycznymi, także zapoznanymi i nieco „zakurzonymi”. Reżyserskie rewizje i reinterpretacje stają się narzędziami weryfikacji kanonu, terenem sporu o polską i europejską tradycję kulturową. Właśnie w takim nowoczesnym odczytaniu klasyki ma swe źródło idea projektu KLASYKA 3.0. Przez analogię do sieci Web 3.0, której użytkownicy mogą tworzyć treści i udostępniać, zarządzać, nie tylko wymieniać się nimi, jak w przeszłości.
Można rzec, że Teatr Siemaszkowej zanurzony od lat w klasyce jest szczególnie predestynowany do zaprogramowania projektu KLASYKA 3.0?
Też tak myślę. Ale nie byłoby to możliwe, gdyby nasza wola nie została wsparta zastrzykiem finansowym od Samorządu Podkarpacia, który zainspirował pomysłem projektu KLASYKA 3.0 samorządy kilku sąsiednich regionów, gdzie wrażliwość na bogactwo i współczesny potencjał klasyki jest podobny. W naszej rzeszowskiej konkretyzacji projektu KLASYKA 3.0 tak epokowe dzieło literackie, jak przykładowo „Faust” Goethego, oddane zostanie odbiorcom do indywidualnej interpretacji poprzez własną ekspresję, inspirując do myślenia samodzielnego, odrębnego, nieschematycznego. Kanałami takich interpretacji będą tu media klasyczne i nowe, sfera plastyki i formy performatywne.
W założeniach projektu można dostrzec chęć podejmowania wielowymiarowych działań kulturalnych angażujących całą Polskę. Jakie to działania? Jak uda się zaangażować całą Polskę?
Bez wątpienia takim ogólnopolskim formatem rymującym się z ideą programu KLASYKA 3.0 już jest nasz Festiwal Arcydzieł – to nie tylko konkurs przedstawień, ale także arena publikacji dla młodych autorów/krytyków: [REC] MAGAZINE_gazeta festiwalowa, w tym roku poszerzona o BLOG FA i format rozmów/dyskusji po spektaklowych, z udziałem twórców i aktorów konkursowych przedstawień. Konkretnie zadedykowane projektowi są wzajemne odwiedziny połączone z prezentacjami spektakli Teatrów: Słowackiego w Krakowie, Witkacego w Zakopanem, Osterwy w Lublinie i Siemaszkowej w Rzeszowie, do których dołączy Teatr Żeromskiego w Kielcach. W przyszłym roku jeszcze jeden partner projektu – Centrum Spotkania Kultur w Lublinie, chce też zorganizować Festiwal KLASYKA 3.0, który być może poszerzy geografię programu.
Skupmy się na rzeszowskim programie „Klasyka 3.0”. Przedstawienie „Fausta” Goethego zostanie opakowane Międzynarodowym Konkursem Graficznym FAUST/VIZUAL, Konkursem Etiud Teatralnych FAUST_ETD, Performansem – Laboratorium Aktywności Bizarnych, Podcastem video KLASYKA 3.0 oraz panelem KLASYKA 3.0 w TV Rzeszów. Takie opakowania mogą dotyczyć spektakli nie koniecznie w ramach KLASYKI 3.0?
Tak, ale jak wspomniałem, takie działanie wymagają dodatkowych środków, które otrzymał tylko program KLASYKA 3.0. Choć poza aspektem materialnym jest jeszcze fundamentalny argument ideowy – to właśnie arcydzieła klasyki inspirują naszym zdaniem najszerzej i najgłębiej.
„Faust” jest Pana osobistym wyborem inscenizatorskim. Jakie własne, współczesne przesłanie zechce Pan przekazać poprzez leciwy tekst Goethego?
Muszę się przyznać, że obca mi jest strategia przykrawania wielkich tekstów do współczesnych realiów. Duchowy horyzont naszej epoki bywa niepokojąco ciasny. Na szczęście wielkie tematy, fundamentalne pytania rezonują w ludziach bez względu na tak zwaną prawdę czasu. Goethe zawarł w swoim arcydziele fundamentalne tematy, jak relacja: Bóg – człowiek – szatan, istnienie dychotomii: racjonalizm – irracjonalizm, doczesność – wieczność, dobro – zło, jasność – ciemność. To wizjonerski obraz człowieka, który nie akceptuje swoich ograniczeń, pragnie zgłębić tajemnicę istnienia, ale pada ofiarą namiętności. Tym, co mnie w dzisiejszej lekturze tego arcydramatu zaskoczyło, to żywa teatralność, którą będziemy chcieli wydobyć i wyeksponować.
Andrzej Piątek