Z Danijelem MALALANEM rozmawia Andriej MOSKWIN
Słoweński Teatr Obywatelski (Slovensko stalno gledališče, SSG) jest zawodowym teatrem mniejszości słoweńskiej w Trieście i jest jedynym zespołem słoweńskim działającym poza granicami Słowenii. Jego początki sięgają 1902 roku, kiedy 8 marca w Trieście powstało Towarzystwo Dramatyczne, które regularnie przygotowywało inscenizacje teatralne. W roku 1904 zespół otrzymał stałą siedzibę – Dom Ludowy (Casa del Popoli). W 1920 roku budynek został zniszczony przez włoskich faszystów, a zespół rozwiązany. Teatr wznowił swoją działalność dopiero 2 grudnia 1945 roku. W 1964 roku otrzymał nowy budynek zaprojektowany przez Edo Mihevca, słoweńskiego architekta pochodzącego z Triestu. Obecnie dyrektorem teatru jest Danijel Malalan.
Andriej MOSKWIN: Miałem okazję obejrzenia kilku inscenizacji Słoweńskiego Teatru Obywatelskiego na różnych festiwalach. Są to zawsze spektakle postdramatyczne na aktualne tematy, o niezwykłej estetyce, często z interesującymi rozwiązaniami reżyserskimi… Proszę opowiedzieć polskiemu czytelnikowi, jak wygląda codzienna praca: jak duży jest zespół, jak często grane są spektakle, jak się kształtuje repertuar?
Danijel MALALAN: To prawda, różne estetyki, jak najbardziej różnorodne podejścia i koncepcje reżyserskie są charakterystyczne dla wielu naszych prac. Zespół SSG składa się z czterech aktorów, łącznie ze mną. Brzmi to skromnie, ale jest zgodne ze standardami obowiązującymi we Włoszech, ponieważ SSG musi przestrzegać włoskie prawo w tym obszarze. Dlatego w razie potrzeby zapraszamy do współpracy gościnnie aktorów i aktorki. Na wybór spektakli i kształtowanie repertuaru ma wpływ wiele indywidualnych czynników: dyspozycyjność i życzenia reżyserów, wybór propozycji dramatycznych z ua na aktorów SSG oraz osób zapraszanych, środki finansowe… Mógłbym wymieniać jeszcze więcej kryteriów. Dla mnie ważne jest to, że po każdym nowym projekcie zachodzi zmiana, następuje przełom w działalności, odbywa się przepływ energii, że wybierane teksty są różnorodne gatunkowo, że pochodzą zarówno z klasycznego słoweńskiego, włoskiego i światowego repertuaru, jak i współczesnego…
AM: Jakie jest miejsce Pańskiego teatru na kulturalnej mapie Triestu (a może i szerzej – Włoch)?
DM: SSG jest dobrze rozpoznawalnym i szanowanym zespołem zarówno w samym Trieście, jak i szerzej, w całym Regionie Friuli-Wenecja Julijska, zwłaszcza wzdłuż granicy – od Milje, przez Triest, Kras, Gorycję, Słowenię Wenecką, Resię, Kanalską Dolinę, czyli na całej długości do granicy z Austrią i Słowenią, gdzie regularnie odbywają się występy gościnne SSG, a także oczywiście wśród rodaków w austriackiej Karyntii. SSG jest również bardzo dobrze osadzone w lokalnej miejskiej rzeczywistości Triestu poprzez współpracę na kilku poziomach z innymi teatrami miejskimi oraz instytucjami kulturalnymi i artystycznymi, takimi jak Il Rossetti, Teatro Verdi di Trieste, Teatro stabile di innovazione del Friuli Venezia Giulia, La Contrada, Teatro Miela, Hangar Teatri oraz inne. Przygotowujemy dwujęzyczne przedstawienia i dzięki temu mamy większą publiczność. Współpracujemy także z innymi słoweńskimi teatrami, które regularnie odwiedzają Triest, a SSG jest obecne na scenach w całej Słowenii. W tym miejscu powinienem wspomnieć o współpracy wszystkich trzech teatrów naszego regionu Primorska: SNG Nova Gorica (Słoweński Teatr Narodowy Nova Gorica), Gledališče Koper (Teatr Koper) i SSG na kilku poziomach: przy wymianie przedstawień i publiczności, przy koprodukcjach i współpracy; o współdziałaniu z Primorje Theatre Award Tantadruj (coroczna nagroda teatralna, ustanowiona przez trzy wymienione zespoły), która będzie wręczona ponownie w tym roku (2023) w Trieście; z miesięcznikiem teatralnym „Tantadruj” oraz z dwoma dziennikami: „Primorski Dnevnik” i „Primorske Novice”. Chciałbym również wspomnieć o współpracy z innymi instytucjami Słoweńców we Włoszech, takimi jak Glasbena Matica (GM), Narodna in študijska knjižnica (NŠK / Biblioteka Narodowa i Naukowa), RAI Radio Trieste A in STV, słoweńskie programy telewizyjne RAI itp.
AM: Kto jest widzem Pańskiego teatru? Czy widownia zmieniła się w ostatnich latach?
DM: SSG jest przeznaczony przede wszystkim dla słoweńskiej społeczności narodowej we Włoszech, ale nie tylko. Dlatego publiczność jest bardzo różnorodna, w każdym wieku. Przede wszystkim są to osoby, które wykupują abonamentkarta uprawniająca do ulgowych biletów w jakimś teatrze; ... More na cały rok – z Triestu i okolic, a także Gorycji i okolic, która jest w pewnym sensie naszą drugą centralą. Kiedy piszę Gorica [pl. Gorycja], to jest to Gorica, a nie Nova Gorica, jeszcze mniej Stara Gorica, jak wielu błędnie myśli, po prostu Gorica, gdzie spektakle grane są w Centrum Kultury (Kulturni dom) lub Centrum Kulturalnym imienia Lojze Bratuža (Kulturni Center Lojze Bratuž). Do teatru przychodzą również widzowie z pobliskiej Sežany (dobrze współpracujemy z lokalnym Centrum Kulturalnym Kosovel / Kosovelov Dom), z Krasu, Kopru, goście Primorskiego Letniego Festiwalu (Primorski Poletni Festival) i Ilirskiej Bistricy. Jest też wielu gości ze Słowenii, którzy odwiedzają Triest oraz SSG. Należy podkreślić, że wszystkie produkcje SSG i większość występów gościnnych są opatrzone napisami w języku włoskim, dzięki czemu są dostępne również dla włoskiej publiczności, która z zainteresowaniem śledzi działalność naszego zespołu. Ponadto mamy publiczność szkolną w każdym wieku. Mówią, że SSG jest najważniejszą instytucją kulturalną Słoweńców we Włoszech. Dlatego ona powinna istnieć i być obrońcą słowa słoweńskiego, i chociaż to może brzmieć archaicznie czy staroświecko, pokazywać szlachetność, nowoczesność i piękno naszego języka, który, jak wiemy, jest żywym organizmem, zmienia się, ale jednocześnie przypomina nam kim jesteśmy i skąd pochodzimy.