Tę powieść, napisaną po rosyjsku (Podwig), a później przetłumaczoną na angielski przez syna Dmitrija (Glory, 1971), Nabokov zaliczał do swoich najlepszych rosyjskojęzycznych utworów prozatorskich.
Swoją siłę czerpie powieść z języka, nader subtelnego i pełnego zaskakujących porównań, jak choćby „marmoladowe spojrzenie”, albo „pisarska zachłanność (jakże bliska strachowi przed śmiercią), ów odwieczny lęk, który zmusza człowieka, by utrwalił ten czy ów ulotny detal”. Te rozmaite klejnoty literackie przynosi piękny przekład Anny Kołyszko, choć dyskusyjny pozostaje polski tytuł powieści. „Splendor” sugeruje coś statycznego, co okala kogoś (bohatera?), zieje ze splendoru nuda. Tymczasem rosyjski „Podwig”, czyli wyczyn, jest dynamiczny, zapowiada akt(łac. actus = czyn) część dramatu, będąca względnie s... More strzelisty, który w rzeczy samej się dokonuje. Sęk w tym, że nie było dobrego słowa na „podwig” po angielsku i Nabokovowie wybrali tytuł „Glory”, czyli „chwała”, też nie najlepszy tytuł, ale na pewno lepszy niż „achievment” czy „performance”. Po polsku jednak warto było zachować „Wyczyn” jako najlepiej przylegający do tytułu rosyjskiego i sensu dzieła.
Na pierwszy rzut oka to typowa powieść rozwojowa, ukazująca proces dojrzewania głównego bohatera, Martina Edelweissa, od lat dziecięcych po dorosłość, kiedy rozpoczyna samodzielne życie, ale – co ważne – sprzeczne z oczekiwaniami rodziny. Zamiast więc piąć się po szczeblach kariery, jaka otwiera się przed absolwentem Cambridge, podejmuje się rozmaitych dorywczych prac (m.in. pomaga w treningach tenisowych, jak swego czasu sam Nabokov).
Powieść toczy się niemal w całej Europie, choć głównie w Szwajcarii, gdzie mieszka zamożny wuj, a później po ożenku z matką jego ojczym; na Krymie, a potem w Grecji, gdzie rozkwita romans bohatera ze starszą uwodzicielką Ałłą; w Anglii, gdzie studiuje; we Francji, po której się włóczy i podejmuje dziwne zajęcia; i na koniec w Berlinie. Tam przenosi się z rodziną jego ukochana (bez wzajemności) Sonia Ziłanow. Wcześniej Sonia odrzuca oświadczyny Darwina, zaprzyjaźnionego z Martinem, którego wiąże z nim powściągliwa (angielska?) przyjaźń.
Martin przygląda się czujnie otoczeniu, rosyjskim emigrantom, angielskim kolegom, francuskim chłopom, poszukując potwierdzenia swojej wartości. Najwięcej radości sprawia mu jednak samo podróżowanie i pociągi, od dzieciństwa będące jego prawdziwą pasją. Same widoki, światła mijanych miejscowości, oglądane przez okno pociągu, wywierają na nim niezatarte wrażenie.
Wraz z dojrzewaniem bohatera okazuje się, że najwyraźniej należy on do rozległego bractwa ludzi zbędnych, których pełno w literaturze rosyjskiej, niemających swojej kotwicy i pozbawionych wyraźnego celu w życiu, Jego substytutem staje się rodzaj ryzykownej gry z własnymi możliwościami i słabościami. Motyw ten wraca kilkakrotnie w Szwajcarii, kiedy podczas wycieczek po okolicy wdrapuje się na skalną półkę, usiłując przejść po wąskiej dróżce nad przepaścią, ale za każdym razem sparaliżowany strachem cofa się w ostatniej chwili.
Jego obsesją staje się bezinteresowny wyczyn. Martin, dość obojętny na upadek białej Rosji i podziemną walkę z bolszewikami, podejmuje się jednak zadania na pierwszy rzut oka szaleńczego; zamierza nielegalnie przekroczyć granicę łotewsko-radziecką, bez wizy, aby samemu sobie udowodnić, że jest coś wart. Dziwny to zakład o życie, który najprawdopodobniej kończy się śmiercią bohatera, choć na temat narrator milczy. Po prostu Martin znika, jakby go nigdy nie było.
Yorick
SPELNDOR Vladimira Nabokova
tłum. Anna Kołyszko
MUZA SA, Warszawa 2016 (poprzednie wydanie: 2006)