Powieść charakterystyczna dla humanistycznego sceptycyzmu France’a, pełna dobrotliwej ironii. Przedstawia w niej pisarz „komiczną” historię Chevaliera, niezbyt utalentowanego aktora paryskiego Odeonu, który – odrzucony przez ponętną aktorkę Felicję Nanteuil (z którą wiązał go namiętny romans) na rzecz młodego dyplomaty, Roberta de Ligny – popełnia niemal na ich oczach samobójstwo. Od tego czasu prześladuje Felicję jako zjawa, także w sytuacjach intymnych, co w konsekwencji doprowadza do zerwania jej związku z Robertem. Losy Chevaliera określa mianem historii komicznej jeden z bohaterów powieści, powiernik aktorek, nazywany przez nie Sokratesem doktor Trublet, wypowiadający wiele nauk moralnych i paradokslanych opinii, do pewnego stopnia porte-parole autora. Trublet uważa tę historię za komiczną, czyli za historię właściwą aktorom, komikom.
Miłosne perypetie trójkąta Chevalier-Felicja-Robertto dogodny fundament opowieści o środowisku teatralnym, jego stosunkach z publicznością i autorami dramatycznymi, przetykanej refleksjami o nadwątlonej kondycji ludzkiej: Cala historia ludzkości, pełna tortur, ekstaz, i rzezi, jest historią szaleńców i furiatów – komentuje Trublet, a autor dramatyczny Marc mizantropicznie opisuje ludzkość: Pożerając się nieustannie, głosimy jednocześnie, że życie jest rzeczą świętą, i nie ośmielamy się przyznać, że życie, to zbrodnia. Nieszczęśliwy Chevalier dodaje do tego swój egzaltowany komentarz: Życie to katastroficzna burleska(wł. burlesco = śmieszny), utwór literacki, teatralny lub... More, straszliwa komedia, maska karnawałowa na okrwawionej twarzy, wkrótce potwierdzony samobójczym strzałem.
Romans kończy się nieszczęśliwie, ale kariera panny Felicji układa się dobrze – po sukcesie w Odeonie w dramacie Marca (ponieważ nie miał przyjaciół, toteż nikt nie starał się przeszkodzić jego powodzeniu) otrzymuje angaż do Komedii Francuskiej, gdzie ma wystąpić w Szkole żon Moliera. Smaczku tej mikropowieści dodają dołączone przez France’a noty, rzekomo autorstwa doktora filozofii Adolfa Goubin, który wikła się w drobiazgowe próby wyjaśnienia tytułu, pochodzenia cytatów – w tym cytatów przeinaczonych. Ta bibliofilska wycieczka wydaje się długiem spłacanym przez autora swojej pierwszej miłości – miłości do ksiąg.
Yorick
Anatol France
Historia komiczna
Histoire comique, 1903
tłum. Paweł Hertz, 1962