Wzruszająca powieść o dojrzewaniu Dawida Bendigera, młodego Żyda o uzdolnieniach literackich z bogobojnej chasydzkiej rodziny, syna niegdysiejszego rabina z Krochmalnej. Próbuje życia na własny rachunek w powojennej (po I wojnie światowej) Warszawie, największym z żydowskich miast ówczesnej Europy (Tęsknię za Warszawą – mówi ojciec Dawida. – To żydowskie miasto). Dawid przybywa do ukochanego miasta bez grosza, w dziurawych butach i bez jasnego planu życiowego. Unosi się na fali życia, zdany na przypadek. Okoliczności sprawiają, że może ubiegać się o certyfikat uprawniający do emigracji do Palestyny – dzięki temu dokumentowi do Palestyny może też pojechać (po zawarciu z nim fikcyjnego małżeństwa) pewna panna ze zrujnowanej, ale niegdyś bardzo bogatej rodziny żydowskiej, Minna Aronson. Liczy ona, że dzięki temu połączy się ze swym narzeczonym Zbigniewem, który uciekł z Polski nie chcąc dłużej służyć w armii – mimo osobistych osiągnięć, awansów i dobrej pozycji zawodowej. Dawid, wychowany ortodoksyjnie, a zarazem spontanicznie lgnący do kobiet, wiedzie dwuznaczne życie w stolicy, dzieląc łoże z kilkoma kobietami: Sonią, dawną znajomą, posługującą w sklepie pasmanteryjnym, Eduszą, siostrą gospodyni podłego mieszkania, w którym wynajmuje kąt, i poślubioną fikcyjnie Minną. Ta ostatnia dowiaduje się o wiarołomstwie narzeczonego, który opuścił Palestynę i poślubił bogatą Żydówkę z Berlina. Nie potrafi jednak wyzwolić z pęt fatalnej miłości. W tej sytuacji certyfikat traci sens, Dawid rozwodzi się z Minną i po daremnych próbach debiutu literackiego wraca za ostatni grosz na prowincję do Białodrewni (bez wątpienia przetworzona nazwa ukochanego Biłgoraju Singera).
W powieści aż rojno od motywów autobiograficznych: portrety członków rodziny, brata pisarza, ojca rabina, a także kochanek, odtworzone pieczołowicie miejsca żydowskiej Warszawy, zwłaszcza topografia Krochmalnej, swary między rozmaitymi grupami mieszkańców dzielnicy, ruch syjonistyczny, wreszcie środowisko literackie, gorące dyskusje ideowe, wpływy bolszewików i pełna niemal izolacja od polskiego otoczenia to dość dowodów na to, że Singer wiarygodnie, choć z nostalgią odtwarza z pamięci swoją trudną młodość. Czasy, kiedy o głodzie i chłodzie, wbrew wszystkiemu, tradycji i położeniu życiowemu, dojrzewał do swego pisarskiego powołania. Powieść pełna humoru, modernistycznego kultu seksu i sztuki, nasycona wątkami mistycznymi i filozoficznymi (dyskurs ze Spinozą, pierwsze fascynacje literackie), jest jednym z wielu świadectw głębokich więzi pisarza w Polską i Warszawą, traktowaną jako ziemia rodzinna. Niemało w tej powieści goryczy – zewsząd wyziera żydowska nędza, samotność, pluskwy w ciemnym zimnym pokoju, dojmujący głód, bezradność, myśli samobójcze – codzienność dojrzewającego Dawida, który pragnie stać się pisarzem jidysz. Minna się temu dziwi, przekonuje, że jidysz to żargon, zniekształcony niemiecki z dodatkiem polskiego i hebrajskiego. Dla kogo pan pisze – pyta Minna. – Do żargonowych gazet? Dawid odpowiada zaskakująco: Dla nikogo. Jeśli znajdę wydawcę, napiszę książkę…
Singer dokonał tego, o czym marzył Dawid. Został pisarzem. „Pisanie było dla niego – dowodziła Agata Tuszyńska w opowieści Singer. Pejzaże pamięci – sposobem na przechytrzenie śmierci. Nie mówimy przecież nieżyjąca Anna Karenina, nieżyjąca Madame Bovary, nieżyjący Flaubert czy Tołstoj, dowodził. Oni nadal żyją. W literaturze, podobnie jak w snach, śmierć nie istnieje”.
Yorick
Certyfikat (The Cerificat, 1967, tłum. Elżbieta Petrajtis-O’Neill, 2001).