Przeszło 200 kobiet i ponad 190 mężczyzn występuje na estradach i
scenach, placach i ulicach, zaludnia zapadnie teatrów lalkowych. Skąd
się tam wzięli?
W sezonie teatralnym 1998/99 istniało w Polsce 40 teatrów lalkowych i
paralalkowych. Było w tej liczbie 12 teatrów państwowych, 14 -
komunalnych, 14 - prywatnych, powstałych w większości niedawno, w
latach dziewięćdziesiątych.
Najważniejszą osobą ludzką w teatrze, również w lalkowym - jest aktor.
Jest najważniejszą, bo konstytutywną - to jego twórcza obecność czyni
teatr i warunkuje jego istnienie. Artur Miller powiedział: do tego, by
zaistniał teatr, wystarczy aktor i świeca.
Jest osobą najważniejszą
również dlatego, że niezbywalną. Można, bowiem odrąbać z teatru
literata, plastyka i muzyka - a teatr, jeśli jest tam czynny twórczo
aktor, będzie istniał. Można nawet odrąbać reżysera, tego- jak to się
językiem teorii informacji mawia - „nadawcę komunikatu teatralnego”, a
póki pozostał aktor, teatr nie straci swego istnienia. Albrecht Roser,
niemiecki architekt, który od niemal pół wieku szlifuje swój kunszt
marionetkarza i jest dziś w tej sztuce jednym z największych na
świecie, powiedział o swoim warsztacie twórczym: - Moim reżyserem jest lustro.
Ale kiedy ostatni aktor wyjdzie na zawsze z teatru, trzeba teatrowi śpiewać „Miserere”.
Teatr bez aktora jest, bowiem, nie kokieteryjnie, jak to bywa w nazwach
niektórych trup, lecz najdosłowniej, najściślej znaczeniowo - n i e m o
ż l i w y.
Aktorów ma dzisiejszy polski teatr lalek 411
(plus dwie małe i chyba niezbyt ważne trupy, które tają swoją
liczebność; patrz - tabela „Kto gra w polskim teatrze lalek?”). Zespoły
aktorskie w teatrach państwowych liczą od sześciu do dziewiętnastu osób
(przeciętnie 13). W teatrach komunalnych są nieco większe - liczą od
dziesięciu do dwudziestu jeden osób (przeciętnie 15). Teatry prywatne
są oczywiście liczebnie najbardziej skromne, bo zaczynają się od tak
małych, że już mniejsze być nie mogą - „teatrów jednego aktora”, a
sięgają wzwyż aż do ansambli jedenastoosobowych (przeciętnie lalkarska
trupa prywatna liczy ok. 5 osób).
We wszystkich kategoriach teatrów
najliczniejszą jest grupa aktorów urodzonych między rokiem 1954 a 1963,
tedy tych, którzy do zawodu lalkarskiego wkraczali w latach
siedemdziesiątych - osiemdziesiątych naszego stulecia. Następną
liczebnie grupą są aktorzy urodzeni w latach 1964 - 1973, debiutujący w
zawodzie w latach osiemdziesiątych - dziewięćdziesiątych. Młodzi,
którzy nie przekroczyli jeszcze 25. roku życia, najliczniejsi są
oczywiście w teatrach prywatnych (42% zespołów aktorskich!), ale
stanowią również niemałą część zespołów w teatrach komunalnych (12%)
oraz w państwowych (6%).
Przeszło 200 kobiet i ponad 190 mężczyzn
występuje na estradach i scenach, placach i ulicach, zaludnia zapadnie
teatrów lalkowych. Skąd się tam wzięli?
Kreują sobą i przedmiotami
sytuacje artystyczne, oblekają się w kostiumy typizujące i
marionetyzujące, przywdziewają maski, poruszają lalkami i użyczają im
głosu. Kto ich tego nauczył?
preakcja
Najstarszym sposobem społecznego reprodukowania umiejętności
artystycznych było uprawianie relacji >mistrz - uczeń<. Ma on i
dziś swoich zwolenników. (...) W nauczaniu lalkarstwa praktykowano od
1954 roku również zinstytucjonalizowaną formę relacji >mistrz -
uczeń<. Młodzi ludzie uzyskiwali w teatrach status adeptów i od
aktorów, a zwłaszcza od tego aktora, który posiadł kwalifikacje
reżyserskie, nabywali umiejętność poruszania lalkami i dawania im
głosu. Później zdawali egzamin przed komisją powołaną przez
Ministerstwo Kultury i Sztuki, a za jakiś czas, gdy w zawodzie okrzepli
- szkolili następną generację adeptów.(...)
Sprawiedliwość każe
jednak zauważyć, że przywarsztatowe kształcenie adeptów nie zaowocowało
w Polsce obfitością mistrzów animacji. Teatr polski zdobywał na
międzynarodowych festiwalach nagrody za całokształt widowiska,
zdumiewał inscenizacją, a zwłaszcza scenografią, wyróżniono go nawet w
paryskim Teatrze Narodów, ale aktorzy w tych nagradzanych widowiskach
byli najczęściej tylko tragarzami pięknych rzeczy. W latach 1945-64,
gdy metoda kształcenia przywarsztatowego była najpowszechniejszą, ani
jeden polski aktor nie został zauważony przez wymagających
międzynarodowych jurorów. W 1965 roku dostrzegli oni w „Latającym młynie”
Afanasjewów krowę Kunegundę, kreowaną przez Henryka Zalesińskiego i
Józefinę Unczur, i dali tym artystom nagrodę w Bukareszcie, ale - jak
pisał najczulszy polski krytyk i historyk teatru lalek - „był to
pierwszy i jedyny przypadek wyróżnienia polskich aktorów na festiwalu
międzynarodowym” (H. Jurkowski). Później dołączyli do kreatorów krowy
Kunegundy - Andrzej Dziedziul, twórca m. in. postaci Hamleta w „Wielkim księciu” i tytułowej postaci w „Stanie losów Fausta”,
a także Tomasz Brzeziński. Ale gdy w 1972 roku odbyła się w Białymstoku
międzynarodowa konfrontacja aktorów - mistrzów, realizujących występy
solowe, nikt z naszych nie potrafił nawet zbliżyć się do perfekcji
zademonstrowanej tam przez Erica Bramalla, Jean Loup Temporala i
Albrechta Rosera.
Tak więc metoda instytucjonalnego reprodukowania
umiejętności lalkarskich przez teatr, którego zespół aktorski jest
grupą tragarzy pięknych rzeczy - nierzadko reprodukuje tylko tragarzy.
W dodatku metoda ta nie zawsze zapewnia adeptom pielęgnację i
wzbogacanie wiedzy wyniesionej ze szkoły średniej. Mam w swym archiwum
zapis fragmentu egzaminu, w czasie którego powołana przez Ministerstwo
Kultury i Sztuki komisja dyplomowała adeptów. Do egzaminu z teorii
przystąpił adept, który zdał już pomyślnie egzamin ze sztuki animacji
lalki i użyczania jej głosu. Egzaminował prof. dr hab. Czesław Hernas.
Profesor Hernas: - Co pan wie o naturalizmie w literaturze? Proszę
wymienić pisarzy, których pan zna i powiedzieć, co i jak pisali.
Adept: - Oni byli naturalni.
Profesor Hernas: - Kto?
Adept:- Naturaliści.
Profesor Hernas: - Ale - kto? Chociaż jedno nazwisko… Proszę sobie przypomnieć - napisał „Germinal”…
Adept: - Kto?
Profesor Hernas: - Wobec tego proszę wymienić nazwisko polskiego pisarza, którego twórczość pan zna i lubi.
Adept: - Sienkiewicz.
Profesor Hernas: - Proszę podać tytuł chociaż jednego jego dzieła.
Adept: - Trylogia.
Profesor Hernas: - Z ilu to się składa części i jak są one zatytułowane?
Adept - milczenie.
Profesor Hernas: - Proszę sobie pomóc etymologią - trylogia…
Adept: - Już wiem, tam są dwie części - „Ogniem” i „Mieczem”.
Komisyjnie dyplomowaliśmy tego miłośnika Sienkiewicza, nie pamiętam już
- w czasie tego, czy następnego, poprawkowego egzaminu, bo jak tu łamać
karierę komuś, kto tak żywo porusza lalkami? Wrócił z tym dyplomem do
teatru i wolno przypuszczać, że po kilku - kilkunastu latach, gdy
uciułał tam już dorobek sceniczny, stał się mistrzem dla kogoś niezbyt
ambitnego z następnej generacji adeptów. Jak go kształcił? Z jakim
rezultatem? Przecież jeżeli mało rozgarnięty aktor uczy mało ambitnego
adepta, to mało jest prawdopodobne, by potrafił nauczyć go tego, co sam
potrafi.
szkoły pierwsze
Pomysł, że kandydatów na lalkarzy trzeba kształcić metodycznie, w
zgodzie z regułami pedagogiki i dydaktyki, narodził się oczywiście w
środowisku lalkarzy - pedagogów. Jednym z nich był Jan Wesołowski,
absolwent Ursynowskiego Seminarium Nauczycielskiego i Wolnej Wszechnicy
Polskiej, współtwórca powstałego w 1928 roku żoliborskiego Baja.
Właśnie Baj, gdy przypisany był do Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół
Dzieci, organizował w Warszawie, a także m. in. w Toruniu i w Kalwarii
Zebrzydowskiej, zajęcia kursowe dla ochotników lalkarstwa.
Najważniejszy z międzywojennych kursów lalkarskich odbył się w 1937
roku w Zakopanem. Firmował go Światowy Związek Polaków Zagranicą, ponoć
wspierany organizacyjnie i finansowo przez Oddział II Sztabu Głównego,
a nauczali na nim m. in. Jan Wesołowski oraz nie mniej zasłużony dla
szkolnictwa lalkarskiego pedagog - Jan Izydor Sztaudynger, nauczyciel
gimnazjalny i wykładowca uniwersytecki z Poznania, wizytator
tamtejszego kuratorium oświecenia publicznego, autor pionierskich „Marionetek”.
Na kursie zakopiańskim pobierał nauki m. in. Alojzy Smolka, syn
sztukatora z Raciborza, który od ojca posiadł podstawy sztuki
rzeźbiarskiej. Po powrocie z kursu zorganizował na Opolszczyźnie trupę
lalkarzy, która w latach 1937-39 zagrała w ośrodkach polonijnych ok.
200 przedstawień. Ostatnie odbyło się w Wiedniu, na obozie letnim
polskich zuchów z Opolszczyzny, a gdy w dwa miesiące później wybuchła
wojna - trupa została uwięziona i osadzona w obozach koncentracyjnych.
Po wojnie pytałem Smolkę, czego i jak uczono go na kursie zakopiańskim.
Powiedział mi: - Przede wszystkim uczono nas jak wydłubać i ożywić
lalkę. - "Dłubaniem lalki" - nazywał jej uformowanie plastyczne,
„ożywienie" - to było skonstruowanie jej wewnętrznego mechanizmu oraz
wytrenowanie ręki i aparatu głosowego animatora. Osobiście i
niezmiennie od ćwierci wieku uważam to za najważniejszą wskazówkę
metodyczną: zaczynać trzeba od tego, że przyszły aktor nauczy się
budowania swojej lalki.
Nazwisko raciborskiego absolwenta kursów
zakopiańskich patronuje obecnie teatrowi, który zaufał metodycznemu,
szkolnemu kształceniu aktorów. Opolski Teatr Lalki i Aktora im.
Alojzego Smolki ma dzisiaj w swoim zespole aktorskim absolwentów
krakowskiego Oddziału Lalkarskiego PWST i wrocławskiego Studium
Aktorskiego Teatrów Lalkowych oraz obu współczesnych Wydziałów
Lalkarskich PWST - białostockiego i wrocławskiego. (...)
Rodowód wojenny miała Szkoła Stanisławskiej.
Janina Kilian-Stanisławska była we Lwowie słuchaczką Leona Chwistka i
krytykiem sztuki, pisywała w liberalnym, redagowanym przez
Laskownickiego dzienniku galicyjskim Wiek Nowy oraz w warszawskim
miesięczniku Arkady, ilustrowała bajki dla dzieci. W kwietniu 1941
została wywieziona przez okupantów radzieckich do Kazachstanu, aż pod
samą granicę radziecko-chińską, skąd po wielu perypetiach przewędrowała
do Samarkandy w Uzbekistanie. Tam, na werandzie domu penetrowanej przez
węże i skorpiony, uformowała ponad metrowe marionety do „Pani Twardowskiej”,
inscenizacji, która nie miała jeszcze aktorów. Zespół aktorski powstał,
gdy marionety oceniła komisja z Moskwy, która wpisała Stanisławską do
Związku Plastyków, przyznała jej tzw. generalski przydział żywnościowy
i wielbłąda; deputaty generalskie dostało też siedmiu z 27 kandydatów
na marionetkarzy. (...)
W Samarkandzie stworzyła
Kilian-Stanisławska trupę, którą trzeba było dopiero nauczyć podstaw
lalkarstwa. Pod koniec wojny swoją metodę kształcenia adeptów i
budowania widowisk skonfrontowała na półrocznym stażu w Moskwie z tym,
co robił tam Sergiusz Obrazcow. W 1946 roku nazwę swego teatru
(„Niebieskie Migdały”), lalki oraz doświadczenie twórcy ansamblu
aktorskiego przywiozła do Krakowa, a w rok później stworzyła tu
pierwsze w Polsce przyteatralne Studio Dramatyczne Teatru Lalek.
Słuchacze Studia byli nauczani m. in. historii sztuki, historii teatru
lalek, psychologii, analizy tekstu literackiego i zagadnień społeczno -
wychowawczych w teatrze dziecka; odbywali ćwiczenia z impostacji głosu,
dykcji, rytmiki, umuzykalnienia, prac plastycznych i gry scenicznej z
lalką.
Dariusz J. Kamiński, który na białostockim Wydziale
Lalkarskim PWST napisał pod kierunkiem Marka Waszkiela inteligentną i
bardzo staranną pracę magisterską o szkolnictwie lalkarskim ustalił, że
Studio ukończyło 14 osób, z których osiem weszło do zespołu aktorskiego
Groteski, stając się współtwórcami późniejszych wybitnych sukcesów tego
teatru. Troje absolwentów Studia prowadziło w drugiej połowie lat
pięćdziesiątych oraz na początku lat sześćdziesiątych zajęcia
dydaktyczne na krakowskiej PWST (patrz - „Źródła”).
Janina
Kilian-Stanisławska w 1948 roku przeprowadziła się z Niebieskimi
Migdałami do Warszawy (gdzie później zostały one przemianowane na
„Lalkę”) i założyła tutaj swoją prywatną Pierwszą Szkołę Dramatyczną
Teatru Lalek, która w 1950 roku została upaństwowiona, co wyrażono w
jej nazwie (zamiast - „Pierwsza”, było teraz - „Państwowa”). Do Szkoły
przyjmowano kandydatów, którzy mieli co najmniej 16 lat i małą maturę
(otrzymywało się ją po dziesięciu latach nauki, w tym - czterech w
gimnazjum). Nauczano ich przez dwa lata ok. 20 różnych przedmiotów.
Były to m. in.: psychologia wieku dziecięcego; historia literatury
powszechnej, zwłaszcza dzieje dramatu; wiedza o sztuce; historia
teatru; historia teatru lalek oraz anatomia, mechanizacja i technika
lalki, ruszanie lalkami i taniec z lalką; stawianie głosu, śpiew solowy
i chóralny; dykcja, gra aktorska w planie żywym, konferansjerka.
Po
dwóch latach (kursach) uczniowie zdawali egzaminy przed Państwową
Komisją Egzaminacyjną i nadawano im tytuły: „aktor teatru lalek”.
Bardziej ambitni mogli pozostać w Szkole na kurs trzeci, gdzie uczono
ich m. in. teorii teatru i propedeutyki reżyserii, co dawało
zaświadczenie, iż uzyskało się „podbudowę instruktorsko - reżyserską w
teatrze lalek”.(...)
Wartość szkoły niekoniecznie trzeba mierzyć
statystycznie. Czasami może wystarczyć fakt, iż wychowała ona kogoś
wybitnego. Janina Kilian-Stanisławska miała wybitnych wychowanków.
Oprócz Alfreda Ryl-Krystianowskiego, którego nauczała w krakowskim
Studio (później czytaliśmy jego erudycyjne teksty w Teatrze Lalek) oraz
prócz Adama Kiliana, syna, którego wychowywała w domu i w pracy, z
żywym po dziś w teatrach skutkiem, miała dwóch wybitnych absolwentów
swojej szkoły warszawskiej - Jana Kobuszewskiego i Jana Wilkowskiego.
Jan Wilkowski był hojnie wyposażony przez naturę: miał słuch absolutny
oraz talenty - literacki i plastyczny. Po wojnie kończył gimnazjum i
pracował na życie jako rysownik w jednym z centralnych zarządów
Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Robił tam afisze informacyjne,
agitacyjne i reklamy, a gdy jego firma ufundowała rekonstrukcję kolumny
Zygmunta - spod jego grafionu i piórka wyszedł wmurowany w podstawę
kolumny akt zaświadczający tę fundację. Jego rysunek satyryczny ukazał
się w Szpilkach, bodajże też w Przekroju, więc zaczął się sposobić na
studenta Akademii Sztuk Pięknych.
Aliści któregoś dnia w 1947 lub
48 roku zaszedł z żoną, dla żartu i z chęci przypomnienia sobie
dzieciństwa, na widowisko Ireny i Tadeusza Sowickich "Guliwer w krainie Liliputów",
po którym powiedział: - Oni robią tam wszystko to, co mógłbym kiedyś
umieć zrobić -. Zapisał się więc do Szkoły Stanisławskiej i skończył
oba kursy wymagane dla aktorów, oraz trzeci - ten, który dawał
„podbudowę reżyserską”.
W 1956 roku Wilkowski ze scenograficzną
pomocą Adama Kiliana i z aktorskim udziałem trojga absolwentów Szkoły
Stanisławskiej - Czesławy Saburzanki, Jana Pękały i Władysława
Pękalskiego - zrealizował w Lalce scenariusz, którego był współautorem,
zatytułowany „Guignol w tarapatach”.
Wyreżyserował to widowisko, zagrał w nim rolę główną, i pokazał je na
międzynarodowym festiwalu lalkarskim w Bukareszcie, gdzie teatr
otrzymał za nie Grand Prix i złoty medal. Potem grano Guignola m. in. w
Paryżu - „przedstawienie to stało się wydarzeniem międzynarodowym” (H.
Jurkowski). W 1958 roku dokonał z Adamem Kilianem inscenizacji swojej
sztuki „O Zwyrtale muzykancie, czyli Jak się góral dostał się do Nieba”,
gdzie również grało troje aktorów, którzy wyszli ze Szkoły
Stanisławskiej. Widowisko to, nagradzane, opisywane i analizowane przez
teatrologów, uważane jest po dziś za najważniejsze w dotychczasowym
dorobku Lalki i za jedno z najbardziej urodziwych w całym powojennym
polskim lalkarstwie (B. Frankowska, patrz - „Źródła").
W 1975
roku najwybitniejszy z absolwentów Szkoły Stanisławskiej zostaje
współtwórcą i dziekanem białostockiego Wydziału Lalkarskiego PWST.
W sezonie 1998/99 zespół aktorski Teatru Lalka, powstałego wszak z
Niebieskich Migdałów Janiny Kilian-Stanisławskiej, liczy jedenastu (69
% ansamblu!) wychowanków białostockiego fakultetu lalkarskiego. Rondo
się domyka.
Wojennego rodowodu można się również dopatrzyć w Szkole Jaremy.
Władysław Jarema ukończył Szkołę Dramatyczną we Lwowie i występował na
scenach teatrów w Łodzi i Sosnowcu, gdzie grał m. in. Przełęckiego w
„Uciekła mi przepióreczka” oraz Mistrza Piotra Pathelin. Pracował w
paryskim teatrze Vieux Colombier oraz współpracował z teatrem Cricot.
Wojna zastała go nad Bugiem, który przeszedł wraz z oddziałem
czerwonoarmistów, i z żoną Zofią dotarł do Grodna. Po obejrzeniu w
Białymstoku widowiska Sergiusza Obrazcowa „Wielki Iwan”
i rozmowie z jego twórcą otrzymał zezwolenie władz radzieckiej strefy
okupacyjnej na stworzenie Państwowego Polskiego Teatru Lalek w Grodnie;
teatrowi przyznano również 300 tys. rubli rocznej dotacji. Jesienią
1940 roku pojechał z żoną na zaproszenie Obrazcowa do Moskwy, i gdy -
po europejsku wystrojeni - stanęli na tamtejszym kolejowym peronie,
zostali oczywiście podejrzani o szpiegostwo i aresztowani. Ale Obrazcow
wyreklamował ich i pomógł - słowem i przykładem - w rozwoju teatru
grodzieńskiego. (...)
Twórca teatru grodzieńskiego zrewanżował się
po wojnie swemu preceptorowi i protektorowi, przekładając u schyłku lat
pięćdziesiątych na język polski jego „Moją profesję”, która dla
myślących studentów i adeptów polskiego lalkarstwa stała się jedną z
nielicznych książek literacko motywujących ich wybór zawodu. Motywacja
ta była szczególnie potrzebna studentom Szkoły Jaremy.
Oto jej
krakowska geneza. Jesienią 1946 roku powstała pod dyrekcją Juliusza
Osterwy średnia, zawodowa Państwowa Szkoła Dramatyczna. W 1949 roku
uzyskała ona status czteroletniej szkoły wyższej i zmianę nazwy na -
Państwowa Wyższa Szkoła Aktorska. Jesienią 1954 roku powstał przy
Wydziale Aktorskim PWSA Oddział Lalkarski, którego kierownikiem był
Eugeniusz Fulde( 1954 - 1959), a następnie Jerzy Merunowicz ( 1960 -
1961), zaś kierownikiem najważniejszej tam Katedry Lalek - Władysław
Jarema. Dnia 1 października 1961 Władysław Jarema obejmuje kierownictwo
całego Oddziału Lalkarskiego, który bywał już wcześniej nazywany Szkołą
Jaremy, i sprawuje je aż do likwidacji.(...)
Szkoła Jaremy została
poczęta w nieopisanym chaosie. Dariusz J. Kamiński, który dokonał
kwerendy w krakowskich archiwaliach, stwierdził, że w przededniu
otwarcia Wydziału „nie było jeszcze konkretnego programu zajęć, a nawet
nie zdecydowano, jak długo mają trwać te studia” (patrz - „Źródła”).
Zrazu sądzono bowiem, że lalkarzom starczą trzy lata studiów, potem
dodano rok czwarty i opracowano nawet plan nauczania gry lalką, co
robiło siedmioro dydaktyków, ale szkoła nie posiadała lalek.
Po
roku uczelnia zostaje zreorganizowana, bo doszedł Wydział Reżyserski, a
całość nazywa się teraz „Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna”. Chaos trwa
jednak nadal i Jarema przyznaje, że drugi rok „zmarnowany był przeze
mnie, bo mnie to przestało interesować” (za: D.J. Kamiński, op. cit.).
Chaotycznie przygotowuje się prace dyplomowe i dziwacznie kształtuje
etos przyszłego lalkarza. Edward Dobrzański opisuje w „Krakowskiej
Szkole Teatralnej” następującą sytuację. Władysław Jarema kończy II akt
sztuki w ramach przedmiotu Gra lalką i oznajmia studentom:
„ - No, to jeszcze parę prób i dajemy pokaz.
- Panie profesorze! Ale jest jeszcze III akt! - przypominają studenci.
- Nie szkodzi! Ci z Aktorskiego i tak się na tym nie znają”.
Szkoła Jaremy dotrwała w chaosie do jesieni 1964 roku i wykształciła 59
lalkarzy, z których - jak podaje „Mały słownik teatru polskiego” - nie
ostał się w zawodzie nikt (za: D.J. Kamiński, op. cit.). Nie jest to
jednak prawdą i, co ważniejsze - nie tylko w chaosie tkwi przyczyna jej
klęski.
Po pierwsze - klęska krakowska ma charakter strukturalny.
Zaczęła się od tego, że w uczelni istniały obocznie dwa kierunki
kształcenia aktorskiego, z których lalkarski był z założenia i
dookolnej opinii - gorszy. Na kierunek gorszy często szli, z rezygnacją
i poczuciem krzywdy, ci, którzy nie dostali się na lepszy. (...)
Inni przenosili się na ten wydział po lalkarskim dyplomie i tam, po
rocznej nauce, robili drugie magisterium sztuki. W cytowanym woluminie
podano, że dziesięcioro lalkarzy, dyplomowanych w roku akademickim
1962/63, w 1964 roku ukończyło studia i otrzymało dyplomy na Wydziale
Aktorskim (żywoplanowym). A część studentów i absolwentów lalkarstwa,
którzy wdali się w tę ucieczkę do przodu, zapewne wymknęła się
statystykom i kronikarzom uczelni. Wymknęli się teatrowi lalek z
pożytkiem dla siebie i sztuki tacy wybitni dziś artyści sceny
dramatycznej i ekranu, jak Maja Komorowska i Kazimierz Kaczor, a wieść
środowiskowa niesie, że w Szkole Jaremy przez jakiś czas bawił wielki
dziś, wpisany w poczet francuskich "nieśmiertelnych" - Roman Polański.
Po wtóre - klęska krakowska nie była wcale tak totalna, jak to się
prominentnym lalkarzom wydawało wówczas, gdy zabiegali o likwidację tej
szkoły, i jak się nam wszystkim wydaje nadal. W sezonie 1998/99 polskie
teatry lalkowe zatrudniały ośmiu absolwentów Szkoły Jaremy. Mało, ale
przecież od dnia likwidacji Szkoły minęło już 35 lat, a lalkarze mają
prawo do wcześniejszych emerytur. Zresztą te 8 osób, to 14 % ogółu
lalkarzy wykształconych przez krakowską uczelnię. Za kilka stron
poznamy niewiele lepsze wskaźniki użyteczności cechowej lalkarskich
szkół współczesnych…
Ponadto moja ankieta „Teatr lalek - środowisko
twórcze” przyniosła sygnały, iż ruch pomiędzy tym, co „lalkarskie” a
tym, co „żywoplanowe” nie jest już dzisiaj tak rozpaczliwie
jednostronny. Proszę zobaczyć jak w sezonie 1998/99 wyglądały zespoły
aktorskie w kilku wybranych teatrach (szkoły lalkarskie uszeregowałem w
chronologicznym porządku ich powstania).
Teatr Baj. Dyrektor:
Krzysztof Niesiołowski. Absolwenci:1 - wrocławskie Studium Aktorskie
Teatrów Lalkowych; 1 - wrocławski Wydział Lalkarski; 2 - białostocki
Wydział Lalkarski; 1 - będzińskie Studium Aktorskie; 1 - Wydział
Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej
w Łodzi ( żywego planu!).PTLiM Groteska. Dyrektor: Adolf Weltschke.
Absolwenci: 2 - Szkoła Jaremy; 5 - wrocławski Wydział Lalkarski; 5 -
białostocki Wydział Lalkarski; 1 - będzińskie Studium Aktorskie; 2 -
Wydział Aktorski PWST (żywego planu!).
MT Miniatura. Dyrektor:
Konrad Szachnowski. Absolwenci: 6 - białostocki Wydział Lalkarski; 2 -
Studium Dramatyczne przy Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (żywego planu!).
Olsztyński TL. Dyrektor: Krzysztof Rościszewski. Absolwenci: 1 - Szkoła
Jaremy; 1 - wrocławski Wydział Lalkarski; 5 - białostocki Wydział
Lalkarski; 1 - będzińskie Studium Aktorskie; 1 - Studium Aktorskie przy
Teatrze im. S. Jaracza w Olsztynie (żywego planu!).
TLiA Pinokio.
Dyrektor: Waldemar Wilhelm. Absolwenci: 1 - Szkoła Jaremy; 1 -
wrocławski Wydział Lalkarski; 1 - Studio Aktorskie przy Teatrze Polskim
we Wrocławiu (żywego planu!); 3 - Wydział Aktorski Państwowej Wyższej
Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi (żywego planu!) +
dwoje absolwentów Wydziału Aktorskiego PWSFTViT, zatrudnionych na
stałych kontraktach.(...)
Ciąg dalszy w następnym numerze "Yoricka".
