AICT Polska

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki

Słownik teatralny

J

JEDNOAKTÓWKA
sztuka jednoaktowa, niewielki utwór dramatyczny, np. "Auto-da-fé" Cypriana Norwida.
JEDNOŚĆ AKCJI, CZASU I MIEJSCA
zasada klasycznej poetyki, wedle której akcja dramatu (w szczególności tragedii) powinna mieć tylko jeden wątek (bez pobocznych), toczyć się w jednym miejscu (lub tak, aby zmiany miejsca akcji nie podważały prawdopodobieństwa wydarzeń), a czas akcji…
JOWIALSZCZYZNA
określenie nawiązujące do postaci tytułowej komedii Aleksandra Fredry "Pan Jowialski", będące synonimem prowincjonalnej mentalności, ograniczeń duchowych i tradycjonalizmu.

K

KEAN EDMUND
(1787?-1833), aktor angielski, zasłynął mistrzowskimi kreacjami w tragediach Szekspira. Zaniedbany przez rodziców, przygarnięty przez teatr, debiutował jako cudowne dziecko (1794). Największą sławę zyskał na deskach królewskiego teatru Drury Lane,…
KISIELEWSKI JAN AUGUST
(1876-1918), dramaturg, krytyk, eseista. Pochodził z inteligencji galicyjskiej o rodowodzie ziemiańskim. Studiował w Krakowie i Wiedniu. Debiutował dramatem "W sieci" nadesłanym na warszawski konkurs dramatyczny (1898, wyróżnienie). W roku…

KOMEDIA DELL' ARTE
(wł.), typ komedii powstałej we Włoszech, nazywanej m.in. Teatrem Arlekina, która ukształtowała się ok. 1550, zdobywając publiczność w całej Europie - od Paryża po Moskwę; w Paryżu powstał stały Théâtre Italien (1680-1780). Doświadczenia k.d.a.…

A

ABONAMENT
karta uprawniająca do ulgowych biletów w jakimś teatrze; jedna z form zbliżania teatru do publiczności gorzej sytuowanej lub o nierozwiniętych nawykach teatralnych.
ADAPTACJA
(łac. adaptare = przystosowywać), przystosowanie utworu literackiego do rozpowszechniania w innej niż pierwowzór postaci (np. słuchowisko będące a. radiową powieści Potop Henryka Sienkiewicza), albo przeróbka uwzględniająca potrzeby określonego…
ADAPTACJA TEATRALNA DRAMATU
dostosowanie dramatu (zwłaszcza powstałego w innej epoce) do wymogów scenicznych. Niekiedy adaptacje sceniczne znacznie odbiegają od pierwowzoru (pierwowzorów), stając się samodzielnymi utworami opartymi na motywach zaczerpniętych z istniejących…
ADAPTACJA TELEWIZYJNA
przystosowanie dramatu (lub innego utworu literackiego) do specyficznych wymogów techniki telewizyjnej, np. adaptacja powieści Cóż za pomysł, tato Williama Saroyana dokonana przez Jerzego Gruzę (Dobranoc, tato!, 1961), adaptacja Pana Tadeusza Adama…
AFISZ TEATRALNY
zawiadomienie o planowanej premierze, spektaklu, zawierające zwykle następujące informacje: autor i tytuł dramatu, nazwiska głównych (albo wszystkich) wykonawców oraz (ewentualnie) innych realizatorów, miejsce i data przedstawienia; druk…
AGON TRAGICZNY
konkurs dramatyczno-teatralny w starożytnych Atenach, w którym uczestniczyło trzech tragików. Przedstawiali oni w czwartym, piątym i szóstym dniu Wielkich Dionizjów tzw. tetralogie (trzy tragedie i jeden dramat satyrowy), spektakle przygotowane pod…
AICT (IACT)
Międzynarodowe Stowarzyszenie Krytyków Teatralnych (Association Internationale des Critiques du Théâtre, International Association of Theatre Critics), organizacja skupiająca krytyków i teoretyków teatru afiliowana przy UNESCO. Stowarzyszenie…
AJSCHYLOS
Eschyl (525 p.n.e-456 p.n.e.), najstarszy z trzech wielkich tragediopisarzy greckich obok (patrz:) Sofoklesa i (patrz:) Eurypidesa), uważany za twórcę tragedii. Pochodził z rodu ziemian eleuzyjskich. Uczestniczył w wojnach perskich (brał udział w…
AKADEMIA RUCHU
początkowo studencka grupa teatralna, utworzona w 1973 z inicjatywy plastyka i historyka sztuki, Wojciecha Krukowskiego; w pierwszym okresie działania A.R. koncentrowała się na poszukiwaniu nowych form ekspresji ruchowej, wykraczając poza…
AKCJA
(łac. actio = działanie) ciąg zdarzeń w utworze dramatycznym (filmowym), będący wynikiem celowego działania głównej (głównych) postaci. Klasyczny układ akcji obejmuje: zawiązanie, rozwinięcie i rozwiązanie akcji. A. mogą komplikować (por.:)…
AKROBACJA
(fr. acrobacie) dziedzina sztuki cyrkowej, obejmująca wiele dyscyplin sprawnościowych artystów cyrku (patrz: akrobata), demonstrujących zazwyczaj niebezpieczne ewolucje. Początki sztuki akrobatycznej datują się od antyku; znano ją już w starożytnym…
AKROBATA
(gr. akrobates) artysta cyrkowy, którego sztuka polega na demonstrowaniu umiejętności panowania nad własnym ciałem podczas wykonywania niebezpiecznych ewolucji: skoków, popisów gimnastycznych, chodzenia po linie itp.
AKT
(łac. actus = czyn) część dramatu, będąca względnie samodzielnym fragmentem akcji (w starożytnej tragedii nazywana epeisodionem); zazwyczaj dramaty dzielą się na trzy do pięciu aktów - wyjąwszy jednoaktówki. We współczesnym dramacie podział ten…
AKTOR
(łac. actor), osoba grająca jakąś rolę w teatrze lub filmie; według innej formuły najważniejszy twórca teatru. Mimo sporów teoretyków, którzy niekiedy odmawiają pracy aktora cech twórczych (przypisując mu tylko zadania odtwórcze), doświadczenie…