Term Category: Termin

DRAMAT NATURALISTYCZNY

odmiana dramatu ukształtowana pod wpływem naturalizmu, której podstawową cechą jest ukazanie jakiegoś środowiska społecznego, warunków jego życia i wynikających z tego konfliktów. Zazwyczaj d.n. służył krytyce stosunków społecznych, np. „Na dnie” (1906) Maksyma >Gorkiego. W polskiej literaturze dramatycznej d.n. reprezentujeCzytaj dalej

DRAMAT MUZYCZNY

początkowo inaczej: opera; w ujęciu Ryszarda Wagnera dzieło sztuki synkretycznej, łączące wiele sztuk (literaturę, muzykę, teatr, plastykę).

DRAMAT MODERNISTYCZNY

odmiana dramatu związana z nurtem modernizmu, w której dominowały elementy symboliczne, nastrojowość dekadencka, skłonność do deformacji. Wśród zróżnicowanych d.m. oryginalne wzorce stworzyli Maurycy >Maeterlinck (symbolizm „Ślepców”, 1891), August >Strindberg (walka płci w „Ojcu”, 1897), Stanisław >Wyspiański (dramat historiozoficzny – „Wyzwolenie”,Czytaj dalej

DRAMAT MIESZCZAŃSKI

odmiana dramatu, której tematyka wiązała się z mieszczaństwem, a zwłaszcza obyczajowością i konfliktami w tej warstwie, uprawiana zwłaszcza w okresie pozytywizmu. Do klasyki d.m. zalicza się „Intrygę i miłość” Fryderyka >Schillera (1784), utwór ukazujący społeczne zróżnicowanie i odmienność systemów wartościCzytaj dalej

DRAMAT LUDOWY

1. utwór dramatyczny, na ogół anonimowy, będący podstawą widowiska ludowego o charakterze obrzędowym lub stylizowanym (szopka, oczepiny, pieczenie chleba itp.); 2. dramaturgia autorstwa pisarzy ludowych, utrwalających obrzędowość lokalną; 3. ogół utworów dramatycznych, które ukazują życie ludu, poczynają od Cudu mniemanego,Czytaj dalej

DRAMAT LITURGICZNY

gatunek dramatu, związany z liturgią kościelną i przedstawiający najczęściej epizody z życia Chrystusa – od narodzin po zmartwychwstanie. Najstarszym (zachowanym) d.l. w Polsce jest Procesja na Niedzielę Palmową, utwór powstały na przełomie XII i XIII w. Integralny składnik d.l. stanowiłyCzytaj dalej

DRAMAT LINGWISTYCZNY

odmiana dramatu, którego podstawowym przedmiotem jest natura języka. D.l. pisał >Białoszewski dla swojego Teatru Osobnego, m.in. Imiesłów, określany przez autora jako gramat, w którego spisie osób widnieją trzy Imiesłowy: Imiesłów jako Wchodząc, Imiesłów jako Wychodząc i Imiesłów jako Co Robiąc.

DRAMAT HUMANISTYCZNY

dramat oparty na wzorach antycznych, zwłaszcza Seneki, Terencjusza i Plauta, popularyzowanych w czasach renesansu. Najwybitniejszym polskim d.h. jest Odprawa posłów greckich (1578) Jana Kochanowskiego, a do najważniejszych osiągnięć w tym gatunku zalicza się m.in. Potrójnego (1597) Piotra Cieklińskiego (współorganizatora AkademiiCzytaj dalej

DRAMAT HISTORYCZNY

odmiana dramatu, którego tematyka koncentruje się na wybranych epizodach z historii; historyzm jest głównym i niezbywalnym rysem takiego dramatu, np. Kościuszko pod Racławicami Władysława Ludwika Anczyca (1880), Geniusz sierocy Marii Dąbrowskiej (1939).

DRAMAT GROTESKOWY

odmiana dramatu, charakterystyczna zwłaszcza dla teatru absurdu; w d.g. tradycyjna akcja zostaje zastąpiona ciągiem absurdalnych sytuacji, składających się na groteskowy obraz społeczeństwa (środowiska, grupy, jednostki). Za prekursora d.g. uważa się >Jarry’ego, autora Ubu Króla.

DRAMAT FANTASTYCZNY

utwór dramatyczny, w którym dominujące miejsce przypada wątkom (elementom) fantastycznym, uprawiany zwłaszcza w okresie romantyzmu i modernizmu, np. Niebieski ptak >Maeterlincka, Zaczarowane koło >Rydla. Wątki i motywy fantastyczne współistnieją z wątkami realistycznymi w wielu dramatach, które nie zaliczają się wprawdzieCzytaj dalej

DRAMAT EPICKI

odmiana dramatu współczesnego, zapoczątkowana przez >Bertolta Brechta, np. Matka Courage i jej dzieci, Życie Galileusza, która polega na odejściu od realistycznego naśladownictwa rzeczywistości, w dramacie pojawia się postać narratora, akcję przerywają songi, komentarze, napisy, projekcje itp. Brecht sięga po tzw.Czytaj dalej

DRAMAT EKSPRESJONISTYCZNY

odmiana dramatu, uprawianego przez twórców związanych z nurtem ekspresjonizmu, zwłaszcza w Niemczech. Dramaturgia tego typu cechowała się stosowaniem silnych środków wyrazu przy wykorzystaniu doświadczeń zarówno naturalizmu, jak i symbolizmu. Do czołowych twórców d.e. należeli prekursor Frank Wedekind (Przebudzenie wiosny, 1891),Czytaj dalej

dramat antyczny

dramat powstały w czasach określanych jako antyk (starożytność), zwłaszcza (patrz:) tragedia grecka, (patrz:) dramat satyrowy, (patrz:) komedia.

dramat

(gr. drama), rodzaj literacki (obok epiki i liryki), obejmujący dzieła przeznaczone do realizacji teatralnej, o charakterze fabularnym, w których dominującą formą wypowiedzi jest dialog, zwykle bez udziału narratora. Dramat może być rozpatrywany jako utwór literacki oraz jako ważny element sztukiCzytaj dalej

drama

(gr. drama = czynność, akcja), nazwa używana w I połowie XIX w. na określenie utworu dramatycznego, nie mającego wyraźnego odcienia tragicznego lub komicznego, zwykle o szczególnie silnych efektach melodramatycznych. Za ojca d. uważa się Denisa Diderota, autora „Le fils naturel”Czytaj dalej

Dottore

jedna z głównych postaci komedii dell’arte. Towarzysz, sąsiad, czasem przyjaciel (por.:) Pantalone. Ubrany w czarny kostium z krótkim płaszczem i biretem doktorskim, z wielkim nosem, perorował uczenie (i dużo) w dialekcie bolońskim. Jego wypowiedzi dotyczyły na ogół banalnych spostrzeżeń ogłaszanychCzytaj dalej

dokumentacja teatralna

zespół świadectw, składających się na zapis spektaklu: egzemplarz reżyserski (por.: partytura), projekty scenograficzne, ścieżka dźwiękowa, dokumentacja fotograficzna, zapis wideo, recenzje.