100 × 100. ARTYŚCI I WYDARZENIA: 100 RAZY TEATR POLSKI NA STULECIE POLSKI ODRODZONEJ I NIEPODLEGŁEJ (80)

wrzesień 1977

KRÓTKA HISTORIA TEATRU POLSKIEGO” ZBIGNIEWA RASZEWSKIEGO, WYDANA PRZEZ PAŃSTWOWY INSTYTUT WYDAWNICZY W WARSZAWIE: „STAŁA SIĘ ONA WYDARZENIEM W NASZEJ HISTORIOGRAFII JAKO JEJ MISTRZOWSKIE OSIĄGNIĘCIE, JAKO PIERWSZE (…) WYCZERPUJĄCE I NOWOCZESNE UJĘCIE DZIEJÓW TEATRU, WYKORZYSTUJĄCE W PEŁNI DOTYCHCZASOWĄ WIEDZĘ I UKAZUJĄCE JEJ NOWE PERSPEKTYWY”

Tak pisał bibliograf, krytyk i historyk teatru Stanisław MarczakOborski, dodając, iż Zbigniew Raszewski czyni to „z doskonałym wyczuciem hierarchii zjawisk, z umiejętnością pokazania procesów rozwojowych w ich powiązaniach, antynomiach i następstwach. „Krótka historia” w stopniu jeszcze wyższym niż poprzednie książki Raszewskiego odznacza się wybitnymi walorami jego pióra – lapidarnością i celnością sformułowań, plastyką opisu, świetnie wyważoną kompozycją”.

Historyk i krytyk teatru oraz reżyser Bohdan Korzeniewski zauważał, że „Krótka historia teatru polskiego”: „Przynosi taki zasób wiedzy o dziejach naszego teatru, na jaki dotychczas zdobyło się mało narodów o dziejach mniej burzliwych. Jest dojrzałym wyrazem ciekawości poznawczej, uzdolnień pisarskich i rozumu obywatelskiego autora”.

Krótka historia teatru polskiego” Zbigniewa Raszewskiego miała do dziś w Państwowym Instytucie Wydawniczym w Warszawie trzy wydania (1977, 1978, 1990). Wszystkie w opracowaniu graficznym i typograficznym znanego grafika Zenona Januszewskiego, drukowane w Zakładach Graficznych im. M. Kasprzaka w Poznaniu.

Druk pierwszego wydania, w nakładzie dwudziestu tysięcy egzemplarzy, ukończono we wrześniu 1977 roku. Dnia 5 listopada Zbigniew Raszewski otrzymał od dyrektora wydawnictwa Andrzeja Wasilewskiego egzemplarz sygnalny.

Na „skrzydełkach” obwoluty kolejnych wydań wydrukowano na cześć aktorów fragmenty „Hamleta” Williama Szekspira w przekładzie Wojciecha Bogusławskiego (1798) oraz informacje o zawartości książki.

Królewicz Hamlet nakazywał szambelanowi Poloniuszowi szacunek dla aktorów, gdy przybyli do zamku Kronborg w starym duńskim porcie Elzynor (w mieście Helsingor na wyspie Zealand):

Niech się więc aktorowie spieszą czym prędzej.

Idź, zaleć im to i obchodź się z nimi przyzwoicie.

Niechaj im na niczym nie zbywa;

Znajdują się bowiem pomiędzy nimi ludzie, których szacować należy.

Oni są żyjące kroniki wieku swojego

i lepiej byłoby dla ciebie

mieć po śmierci niepodchlebny nagrobek,

niżeli za życia ich złą o tobie perorę”.

Na drugim „skrzydełku” obwoluty znalazła się charakterystyka książki:

Krótka historia teatru polskiego” jest zwięzłym podsumowaniem dotychczasowych badań popartych badaniami autora. Obejmuje wydarzenia zawarte między połową XIII wieku a schyłkiem II Rzeczypospolitej. Omawia organizację życia teatralnego, rewolucje poszczególnych stylów, działalność wybitniejszych jednostek, charakter przedstawień najświetniejszych lub najbardziej znamiennych dla każdego okresu.

Ukazuje związki, jakie łączyły teatr polski z rozwojem tej sztuki w całej Europie, a także z

ogólnym stanem kultury polskiej różnych czasów. Dotyka chwilami w tej dziedzinie procesów bardzo zawiłych, czyni to jednak w sposób przystępny i przejrzysty.

Tekst, podzielony na trzy części, jest uzupełniony przez 25 tabel, w których zestawiono godne uwagi daty lub schematy organizacyjne”.

Część pierwsza miała tytuł „Teatr staropolski”. Opowiadała o teatrze „w państwie Piastów i Jagiellonów” (o teatrze liturgicznym, misterium i moralitecie, teatrze humanistów i popularnym

teatrze świeckim), o teatrze „Rzeczypospolitej od połowy XVI do połowy XVII wieku (o tragedii i komedii, teatrze królewskim, komedii rybałtowskiej i kulturze teatralnej kraju), o teatrze w okresie potopu i po potopie od połowy XVII do połowy XVIII wieku (o życiu teatralnym wobec nowych prądów, o „nowym” misterium, teatrze szkolnym, rozwoju teatru królewskiego, teatrach magnackich i teatrze „na przełomie”).

Część druga pod tytułem „Wzrost i upadek Teatru Narodowego” obejmowała teatr „w ostatnich latach Rzeczypospolitej 17651794” (powstanie Teatru Narodowego, teatr w stolicy i na prowincji, stan teatr i zwyczaje widowni w ostatnich „decydujących latach” XVIII wieku), teatr „po upadku państwa 17951831” („życie teatralne po rozbiorach”, „losy antrepryzy warszawskiej”, „teatr Bogusławskiego”, przemiany „od klasycyzmu do romantyzmu”), teatr „między powstaniami 18311865 („poeci romantyczni i teatr”, teatr w „trzech zaborach w okresie romantyzmu”, „teatry warszawskie”, „teatr muzyczny”).

Część trzecia nosiła tytuł „Teatr drugiej przebudowy” i opisywała teatr „w kraju trzech cesarzy w latach 18651890” („przemiany życia teatralnego”, „teatry galicyjskie”, „Warszawskie Teatry Rządowe”, sztukę aktorską), teatr „w przededniu wielkiej wojny 1890-1914” (rozkwit teatrów galicyjskich, zjawisko, któremu na imię „Wyspiański”, „stare i nowe teatry w Warszawie”, teatr Młodej Polski, kultura teatralna kraju) oraz teatr „W odbudowanym państwie 1914-1939 („teatry II Rzeczypospolitej”, „Reduta i Teatr im. Bogusławskiego”, „przeobrażenia lat trzydziestych”, zagadnienia aktorstwa, teatralny ruch amatorski, problemy powszechnego teatru narodowego w poczuciu inteligenckiej „odpowiedzialności za wolny teatr wolnego kraju”).

Po wymienionych trzech częściach książki Autor zamieścił wyjaśnienia pt. „O historii teatru” (s. 233-237) oraz notę „Od autora” (s. 248 w wydaniu I i II), która podawała informacje o przygotowywanych w Instytucie Badań Literackich PAN i w Instytucie Sztuki PAN obszernych wydawnictwach na temat historii teatru polskiego: o teatrze staropolskim przygotowaną w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk i pięciotomową historię teatru polskiego w XVIII, XIX i XX wieku opracowywaną w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

Dalej znalazło się miejsce jak w każdej książce przyzwoicie wydawanej w Państwowym Instytucie Wydawniczym na: „Bibliografię” (s. 238-247), „Spis tabel” (s. 249), „Spis ilustracji” (w sumie 240! świetnie dobranych „obrazków”, s. 250-263) i indeksy („Indeks osób”, „Indeks rzeczowy”, „Indeks miejscowości”). W fachowych zwyczajach wydawniczych za Państwowym Instytutem Wydawniczym do dziś niewiele wydawnictw o teatrze jest w stanie podążać! Jak dobrze, że wznowił działalność. Tylko, czy bezmyślni likwidatorzy ponieśli jakieś – zasłużone – kary? A odnowiciele – nagrody? Nie słyszałam. A szkoda! Bo może zapobiegłoby to dalszym ekscesom likwidacyjnym dla powołania niefachowych centrów i instytutów! W najlepszym razie jeśli już nienaukowych to chociaż popularyzatorskich!).

Dnia 5 grudnia odbyło się w Klubie Wydawnictwa na ul. Foksal 17 w Warszawie spotkanie dyskusyjne na temat „Krótkiej historii teatru” Zbigniewa Raszewskiego. Wprowadzenia do dyskusji wygłosili: Jerzy Koenig i Stefan Treugutt. Jerzy Koenig swoją wypowiedź pt. „Mały” Raszewski” (druk w „Dialogu” 1978 nr 2, s. 127-129), po wskazaniu naukowych wartości i pisarskich zalet książki oraz jej znaczenia, kończył słowami: „otrzymaliśmy dzieło szczególne, jakiego nie ma na swój własny użytek wiele cywilizowanych narodów”.

Po ukazaniu się „Krótkiej historii teatru polskiego” na rynku wydawniczym zrobiło się o niej głośno – nie tylko za sprawą zainteresowania i wypowiedzi znanych artystów teatru (Andrzej Łapicki, Tadeusz Łomnicki) czy pism specjalistycznych („Dialog”, „Scena”, „Teatr”, „Le Theatre en Pologne”), naukowców (Czesław Hernas) i pism naukowych („Przegląd Humanistyczny”, „Rocznik Literacki 1977”), ale przede wszystkim licznych recenzji nie tylko w prasie artystycznej, kulturalnej, literackiej, ale także w codziennej, tygodnikach, a nawet

pismach ilustrowanych.

Pierwsze recenzje ukazały się już pod koniec grudnia 1977 roku i na początku 1978 roku:

Marty Fik „7 wieków teatru” w „Polityce” (1977 nr 52 , s. 10),

Zygmunta Grenia w „Życiu Literackim” (1977 nr 52, s. 14, przedruk: Zygmunt Greń, „Teatr zamknięty”, Kraków 1984), Bożeny Frankowskiej „Krótka historia teatru polskiego” w „Teatrze” (1978 nr 1, s. 18 -19), Anny Boskiej w „Nowych Książkach” (1978 nr 2, s. 25-26),

Zofii Jasińskiej „Rozmawiała scena ze sercem narodu” w „Więzi” (1978 nr 4). Potem opisali inni znani dziennikarze, krytycy, naukowcy i pisarze: Krystyna Kolińska, Barbara Lasocka, Gabriela Rajchert, Janusz Degler, August Grodzicki, Czesław Hernas, Marek Jodłowski, Andrzej Tadeusz Kijowski, Jan Kłossowicz, Tomasz Łubieński, Tomasz Miłkowski, Michał Misiorny, Władysław Zawistowski…

Już 27 stycznia 1978 roku redakcja pisma „Nowe Książki” zaliczyła „Krótką historię teatru polskiego” do „10 polskich książek roku 1977” i wręczyła autorom pamiątkowe exlibrisy (na uroczystości w Klubie NOT przy ulicy Mazowieckiej 12).

W maju 1978 roku „Literatura” (nr 19 z 11 V, s. 1) wydrukowała pt. „Pierwsza historia teatru polskiego” rozmowę redaktora Jana Kłossowicza z zaproszonymi gośćmi: Mieczysławem Klimowiczem i Bohdanem Korzeniewskim.

W lipcowym numerze z roku 1978 „Dialog” ogłosił na temat książki Zbigniewa Raszewskiego: rzeczową – pochwalną, ale nie pozbawioną uwag krytycznych, recenzję profesora Czesława Hernasa, znawcy dziejów kultury pt. „Świat teatru” w oczach Raszewskiego” (1978 nr 7, s. 140-143). A w dalszej części pod tytułem „Czytając Raszewskiego”, poprzedzonej notą redakcyjną (s.144) wypowiedzi Jana Pawła Gawlika (s. 144- 145), Andrzeja Łapickiego (s. 146) i Tadeusza Łomnickiego (146-147). W związku z wypowiedzią Jana Pawła Gawlika na temat oczekiwania na „dłuższą” czy „większą” historię teatru polskiego, Tadeusz Sivert z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk w liście z dnia 28 VIII 1978 (druk w „Dialogu” 1978 nr 12, s. 157-158), przypominał opracowywane w Instytucie Sztuki pięciotomowe wydanie „Dziejów teatru polskiego” i wydany właśnie w roku 1977 tom pierwszy pt. „Teatr w Polsce w XVIII wieku” Karyny WierzbickiejMichalskiej (Warszawa 1977, prawie natychmiast zrecenzowany: przez Elżbietę Żmudzką w „Teatrze” (1977 nr 15, s. 18-19, podpis. El. Żm.) i przez Alfreda Szczepańskiego w „Le Theatre en Pologne” (1978 nr 1). Zwrócił też uwagę na informacje na ten temat podane przez Zbigniewa Raszewskiego w „Krótkiej historii teatru polskiego” („Od autora”, s. 248).

Noty i recenzje drukowały nie tylko pisma kulturalne i literackie, artystyczne i teatralne, ale także liczne pisma codzienne, jak „Życie Warszawy” (1977 nr 289, s. 3 Beata Sowińska), „Głos Pracy” (1977 nr 298, s. 6 – Karol Czejarek), „Trybuna Ludu” (1978 nr 4, s. 8 – Michał Misiorny), „Kurier Lubelski” (1978 nr 18 , s.2 – gal.), „Głos Wybrzeża” (1978 nr 23, s. 6 – (ANK [Anna Kościelecka]), „Głos Szczecina” (1978 nr 67, s. 6 – Sylwia Wójcik), „Gazeta Olsztyńska” (1978 nr 200, s. 6 – Tomasz Segiet), „Gazeta Południowa. Magazyn” (1978 nr 30, s. 6) oraz miesięczniki poszczególnych miast, jak „Kontrasty” w Białymstoku (1978 nr 12, s. 43-44 – Justyna Hofman), opolskie „Opole” (1978 nr 9, s. 33 – Lector [Mirek Jodłowski]), warszawska „Stolica” 1978 nr 19, s. 10 – kol. [Krystyna Kolińska]), wrocławska „Odra”, „Nadodrzu” (1978 nr 11, s. 9 – Władysław Zawistowski). Recenzje znalazły się nawet w tygodnikach i pismach ilustrowanych jak: „Filipinka” (1978 nr 4 , s. 14-15 – Krzysztof Lubicz), „Kobieta i Życie” (1978 nr 36, s. 11 – Anna Boska). I oczywiście w pismach artystycznych, literackich, teatralnych oraz miesięcznikach i kwartalnikach naukowych: „Przegląd Humanistyczny” (1978 nr 7-8), Janusza Deglera w „Roczniku Literackim 1977” (wyd. 1980, s. 113-117) czy wydawnictwach przeznaczonych dla cudzoziemców: jak „Le Theatre en Pologne” (1978 nr 5, s. 33-34: „Livres sur le theatre – „Histoire du theatre polonais” Augusta Grodzickiego), „Perspectives Polonaises” (1978 nr 4, s. 104-106 – Andrzej Krasiński), „Polish Perspectives (1978 nr 4, s. 90-92), „Polnische Perspectiven” (1978 nr 4, s. 113 – 116), Marty Fik – „Synthese de l` histoire du theatre polonais”, Wrocław 1980, vol 2, przekład tekstu L. Grobelak).

Książka Zbigniewa Raszewskiego wzbudziła zainteresowanie znacznie przekraczające rozgłos związany zazwyczaj z ukazaniem się specjalistycznych książek o teatrze, a towarzyszące jej liczne dyskusje, recenzje i wypowiedzi prasowe ukazywały rosnące poczucie wagi tego wydarzenia.

W roku 1979 i 1980 Zbigniew Raszewski otrzymał dwie Nagrody Państwowe. Pierwszą – na

wniosek Państwowego Instytutu Wydawniczego – 22 lipca 1979 roku w 35 rocznicę powstania Polski Ludowej przyznał Prezes Piotr Jaroszewicz w imieniu Rady Ministrów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej; była to „Nagroda I stopnia za twórczość artystyczną w roku 1979” z uzasadnieniem „za twórczość pisarską poświęconą historii teatru polskiego i za zasługi w dziedzinie kształcenia historyków teatru”. Drugą – na wniosek Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk – 22 lipca 1980 roku przyznał Komitet Nagród Państwowych; była to „nagroda indywidualna drugiego stopnia w dziedzinie nauki za studium pt. „Krótka historia teatru polskiego”.

Zbigniew Raszewski przed ukazaniem się „Krótkiej historii teatru polskiego” miał w tej dziedzinie duży dorobek naukowy. Od roku 1951 publikował liczne prace o twórcach dramatu i teatru polskiego. W latach 1954-1962 współredagował serię „Materiały do dziejów teatru w Polsce”, a od roku 1955 – wraz z Bohdanem Korzeniewskim – „Pamiętnik Teatralny”, miesięcznik poświęcony historii i teorii teatru. Od roku 1952 publikował prace o teatrze polskim w różnych miastach jak Wrocław (1952), Poznań (1953), Gdańsk („Ogniwo”, 1953) i regionach („Z tradycji teatralnych Pomorza, Wielkopolski i Śląska”, 1955), o dziejach polskiego teatru (zawodowego w dawnej Polsce, 1954; narodowego w stuleciu 1765-1865: „Staroświecczyzna i postęp czasu. O teatrze polskim 1765-1865”, 1963; monografia „ojca sceny narodowej” Wojciecha Bogusławskiego”, 1972).

Kilkakrotnie od roku 1965 opisywał dzieje teatru polskiego, m.in. z inicjatywy Jerzego Koeniga na specjalnej wkładkę do pisma „Współczesność” (1965 nr 23) pt. „Siedem wieków rozwoju”, dla wydań „Historii Polski” pod red. Stanisława Arnolda i Tadeusza Manteuffla, dla „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN”. W sumie – 9 razy:

1. w 1960: teatr polski od roku 1864 do końca XIX wieku, w: „Historia Polski”. Pod redakcją Stanisława Arnolda i Tadeusza Manteuffla, Warszawa 1960, tom 3 (1850/1864 – 1918), cz. 1 (1850/1864 – 1900), oprac. pod red. Żanny Kormanowej i Ireny Pietrzak-Pawłowskiej, s. 727743;

2. w 1965: „Siedem wieków rozwoju”, „Współczesność” 1965 nr 25 (wkładka o historii teatru polskiego);

3. w 1967: teatr polski od roku 1864 do końca XIX w., w: „Historia Polski”, op. cit, Warszawa 1967, wydanie 2, tom 3 za lata 1850/1864 – 1918, cz. 1 za lata 1850/1964 – 1900, s. 897-915;

4. w 1967: „Teatr” w haśle „Polska” (obejmuje dzieje teatru polskiego od wieku XIII do roku 1965), druk w: „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN”, Warszawa 1967, tom 9, s. 206-212;

5. w 1967: hasło „Teatr” (jak wyżej pozycja nr 4), druk w tomie: „Wielka Encyklopedia Powszechna PWN – Polska. Przedruk hasła z 9 tomu”, Warszawa 1967, s. 206-212;

6.w 1968: teatr polski w latach 1900-1918, druk w: „Historia Polski”, op.cit., Warszawa 1968 PWN – tom 3 za lata 1850/1864 – 1918, Cz. 2 za lata 1900-1914, s. 857 – 878 (zmiana red. Ireny Pietrzak Pawłowskiej na Walentynę Najdus);

7. druk w 1970: teatr polski od roku 1864 do końca XIX wieku, w: „Historia Polski”, op. cit., Warszawa 1970 – wydanie 3, tom 3, cz. 1 s. 897 – 915;

8. w 1972: teatr polski w latach 1900-1918, druk w: „Historia Polski”, op. cit., Warszawa 1972 PWN, tom 3, cz. 2, s. 873-898;

9. w 1974: teatr polski do roku 1939, druk w: „Polska. Zarys encyklopedyczny” (Warszawa 1974, s. 565-576).

Brał też udział w przygotowaniu wystawy w Teatrze Wielkim w Warszawie (1969) pt. „Teatr polski w XIX wieku”.

Krótka” historia teatru polskiego miała zatem „długie” (i „głębokie” – narodowe, obywatelskie, patriotyczne) przygotowanie do wydania.

Bożena Frankowska

BIBLIOGRAFIA:

1. Recenzje „Krótkiej historii teatru polskiego” (kolejnych trzech wydań: 1977, 1978 i 1990) odnotowują dwie bibliografie:

– Maria Krystyna Maciejewska, „ Bibliografia publikacji Zbigniewa Raszewskiego (1951-1986), druk w: „O teatrze i dramacie” (Wrocław 1989), w książce ofiarowanej Profesorowi Zbigniewowi Raszewskiemu dla uczczenia czterdziestolecia pracy naukowej;

– Urszula Rudzka, „Bibliografia publikacji Zbigniewa Raszewskiego. Część II: 1986-1993”, „Pamiętnik Teatralny” 1993 z. 3-4, s. 617 – 642;

2. Spis recenzji oraz not i wypowiedzi o „Krótkiej historii teatru polskiego” (układ alfabetyczny wg autorów; naliczyłam 48 pozycji, w tym 34 recenzje, może było ich więcej?):

– Bronisława Belusiak, „Razem” 1978 nr 38, s. 34;

– Anna Boska, „Nowe Książki” 1978 nr 2, s. 25-26;

– Anna Boska, „Kobieta i Życie”1978 nr 36, s. 11;

– Karol Czejarek, „Głos Pracy” 1977 nr 298, s. 6;

– Janusz Degler, „Rocznik Literacki 1977”, wyd. 1980, s. 113-117;

– Marta Fik, „7 wieków teatru”, „Polityka”1977 nr 52, s.10;

– Marta Fik, „Synthese de l` histoire du theatre polonais”, „Polish Art. Studies”, Wrocław 1980, vol 2 (przekład tekstu L. Grobelak);

– Bożena Frankowska, „Krótka historia teatru polskiego”, „Teatr” 1978 nr 1, s. 18-19;

– (gal.) – „Kurier Lubelski” 1978 nr 18, s.2;

– Jan Paweł Gawlik, wypowiedź w „Dialogu” 1978 nr 7 – w rozdziale zatytułowanym przez redakcję „Czytając Raszewskiego”, s. 144 -145);

– Krzysztof Głogowski, „Kierunki” 1978 nr 32, s. 3;

– S. Głowacki, „Przegląd Humanistyczny” 1978 nr 7/8;

– Zygmunt Greń, „Życia Literackie”1977 nr 52, s. 14, przedruk: Zygmunt Greń, „Teatr zamknięty”, Kraków 1984;

– August Grodzicki, Livres sur le theatre”: „Histoire du theatre polonais”, “Le Theatre en Pologne” 1978 nr 5, s. 33-34;

– Czesław Hernas, „Świat teatru” w oczach Raszewskiego”, „Dialog” 1978 nr 7, s. 140-143;

– Justyna Hofman, „Kontrasty” 1978 nr 12, s. 43-44; o wyd. II 1978;

– Zofia Jasińska, „Rozmawiała scena ze sercem narodu”, „Więź” 1978 nr 4;

– Lector [Mirek Jodłowski], „Opole” (1978 nr 9, s. 33);

– Tomasz Kapłon, „Odra” 1978 nr 11, s. 106-107; o wyd. II 1978;

– Andrzej Tadeusz Kijowski, „Teksty” 1978 nr 3, s. 152-156;

– Jerzy Koenig, „Mały” Raszewski”, „Dialog” 1978 nr 2, s. 127-129;

– kol. [Krystyna Kolińska]), „Stolica” 1978 nr 19, s. 10;

– (ANK [Anna Kościelecka]), „Głos Wybrzeża” 1978 nr 23, s. 6;

– Andrzej Krasiński, „Perspectives Polonaises” 1978 nr 4, s. 104-106;

– Stefan Kruk, „Za i Przeciw” 1978 nr 12 s. 18,

– Barbara Lasocka, „Historia teatru polskiego”, „Miesięcznik Literacki” 1978 nr 3, s. 135-138;

– Krzysztof Lubicz, „Filipinka” 1978 nr 4, s. 14-15;

– Andrzej Łapicki, wypowiedź w „Dialogu” 1978 nr 7 – w dziale zatytułowanym przez redakcję „Czytając Raszewskiego”, s. 146;

– Tadeusz Łomnicki, wypowiedź w „Dialogu” 1978 nr 7 – w dziale zatytułowanym przez redakcję „Czytając Raszewskiego”, s. 146-147;

– Tomasz Łubieński, „Teatr jak życie”, „Kultura” 1978 nr 10, s.13;

– Tomasz Miłkowski, „Walka Młodych” 1978 nr 25, s. 26;

– Michał Misiorny, „Trybuna Ludu” 1978 nr 4, s. 8;

– Bogdan Paszkiewicz, „Nasz Klub” 1978 nr 7-8, s. 24;

– Gabriela Rajchert, „Scena” 1978 nr 3, s. 35;

– Tomasz Segiet, „Gazeta Olsztyńska” 1978 nr 200, s. 6;

– Krzysztof Sielicki, „Nowy Wyraz” 1979 nr 1, s. 130-133; o wyd. II 1978;

– Tadeusz Sivert, List do redakcji „Dialogu” 1978 nr 12, s. 157-158;

– Beata Sowińska, „Życie Warszawy” 1977 nr 289, s. 3;

– Stefan Treugutt, wypowiedź w dyskusji zorganizowanej w Klubie Wydawnictwa PIW (5 XII 1977);

– Sylwia Wójcik, „Głos Szczeciński” 1978 nr 67, s. 6;

– (W.W) [W. Wyganowska], „Acta Poloniae Historica”, s. 260; o wyd. II 1978;

– Władysław Zawistowski, „Nadodrze” 1978 nr 11, s. 9;

oraz:

– „Gazeta Południowa. Magazyn” 1978 nr 30, s. 6;

– „Odgłosy” 1978 nr 17, s. 11;

– „Polish Perspectives” 1978 nr 4, s. 90-92;

– „Polnische Perspectiven” 1978 nr 4, s. 113116;

– „Rocznik Literacki” 1977; CJK

– „Wiedza i Życie” 1978 nr 4, s. 41;

2. Spisy prac Zbigniewa Raszewskiego:

– 1989: Maria Krystyna Maciejewska, „Bibliografia publikacji Zbigniewa Raszewskiego za lata

1951-1986”, druk w księdze pamiątkowej dla uczczenia czterdziestolecia pracy naukowej

Zbigniewa Raszewskiego „O teatrze i dramacie”, Wrocław 1989, s. 429-446;

– 1993: Urszula Rudzka, „Bibliografia publikacji Zbigniewa Raszewskiego. Część druga:

1986-1993”, „Pamiętnik Teatralny” 1993 z. 3-4, s. 617 – 642 (składa się z trzech części: I. Addenda Corrigenda 1951 – 1986, s. 617 – 631, III. Publikacje 1987 -1993, s. 632 – 639; III. Aneks – Publikacje o Zbigniewie Raszewskim, s. 640 – 642);

3. Podstawowe dane biograficzne:

– „Raszewski Zbigniew” (syn Jana kapitana Wojska Polskiego i Walerii z Łazarewiczów, ur. 5 kwietnia 1925 w Poznaniu, zmarły 7 sierpnia 1992 w Warszawie), hasło w: „Współcześni polscy pisarze i badacze literatury”. Słownik biobibliograficzny. Opracował zespół pod redakcją Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szalagan, tom siódmy R- Sta, Warszawa 2001, s. 1519.

– Pamiętnik Teatralny”1993 z. 3-4 (s. 343- 644), poświęcony „naszemu mistrzowi, nauczycielowi i przyjacielowi” wg słów tekstu „Od Redakcji” (s. 343) zawiera: Edwarda Krasińskiego „Zbigniew Raszewski. Kronika życia i działalności (1925-1992)” (345 – 424), „Wspomnienia” 36 przyjaciół, „kolegów, współpracowników i uczniów” (s. 425 – 616) oraz Urszuli Rudzkiej „Bibliografię publikacji Zbigniewa Raszewskiego. Część II: 1986 – 1993” (s. 617 – 642).

Dodaj komentarz