Grotowski powtórzony

To niezwykła książeczka. Wydana w Roku Grotowskiego, ustanowionego przez UNESCO, jest przypomnieniem spotkania artysty ze studentami Uniwersytetu Gdańskiego, które miało miejsce 20 marca 1981 roku.

Czas był znamienny, narastała wówczas kolejna faza konfliktu władzy ze społeczeństwem, w Bydgoszczy doszło do brutalnej interwencji milicji, kraj stanął w obliczu strajku generalnego. Nie było wiadomo, czy Grotowski do Gdańska dotrze. Krążył gdzieś po kraju (okazało się, że nagrywano wówczas film dokumentalny w okolicach, gdzie spędził dzieciństwo). Pojawił się jednak w Gdańsku, a spotkanie – na pozór – nie miało nic wspólnego z ówczesną atmosferą politycznej gorączki. Jerzy Grotowski cytował pisma Martina Bubera, chasydzkiego myśliciela, rozprawiał o samotności, o tym jak być sobą i nie iść za falą. Kiedy dzisiaj czyta się zapiski z tego spotkania, widać jasno, że jednak Grotowski – pośrednio – komentował czas. Inaczej, nie stadnie.

Ważne jednak jest nie tylko to, co Grotowski mówił, ale jak został odebrany. Ten odbiór odtwarza a książka, w której Stanisław Rosiek, pomysłodawca i autor opracowania, zderzył trzy niezależne zapisy studentek, słuchających wówczas wypowiedzi artysty z komentarzem samego Grotowskiego, który dał w liście po opublikowaniu tych zapisów po raz pierwszy w tomie „Maski”. Grotowski wprawdzie prostował to i owo, ale był przeciwnikiem tzw. magnetofonowej rejestracji. Uważał, że najważniejsze jest to, co dzieje się pomiędzy mówiącym i słuchającym, a więc przetworzenie tekstu w odbiorze przynosi wiedzę o tym, jak słuchamy, jak się komunikujemy. Pod tym względem lektura tej książeczki jest niezwykle pouczająca. „Kto szuka – psiał Grotowski – powinien szukać Rozumienia, a nie formuł (definicji); kto próbuje zapamiętać formuły (definicje), nie chwyta Rozumienia”. Tak więc to książeczka o rozumieniu, które wytwarza swoiste pole, gdzie nie zawsze idea trafia na jej oczekiwane przez mówiącego odczytanie, ale zawsze powoduje ruch myśli. Nie może lepszego upominku w Roku Grotowskiego, który tak bardzo nie znosił mylącej dosłowności.

W książce znaleźć można także kolekcję zdjęć, związanych z realizacją filmu „With Grotowski” we wsi Nienadówka i w Rzeszowie – nota bene do tej pory film nie doczekał się dystrybucji.

Tomasz Miłkowski

Wstęp i opracowanie Stanisław Rosiek, słowo/ obraz/ terytoria, Gdański 2009, s. 107, ISBN 978-83-7453-901-2

Recenzja opublikowana w Magazynie Literackim Książki

Dodaj komentarz